Yazı Detayı
19 Kasım 2018 - Pazartesi 20:02 Bu yazı 1490 kez okundu
 
Yâremi bildim yârimden imiş!
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 

Bursa’ya gitmek için vesileye gerek yok aslında. Bursa’ya gitmemek için mazeret sayılır vesile aramak.

Yine de vesilesiz gidilmiyor; bu sefer Niyazi Mısrî çekiyor bizi. Onun için şu tanımlama yerli yerinde: Hanefiyü’l-mezheb, halvetiyü’l-meşreb, Burseviyü’l-mesken, Limniyü’l-medfen. Yani Hanefi mezhebinden, halvetî meşrepli, Bursa’da yerleşik, Limni’de gömülü…

Bursa’ya Mısrî için gitmek bizi dört asır önceye götürüyor. “Osmanlı asrı”nın sonu olan yüzyıl: 17. Yüzyıl. Mahlâsı Mısrî, fakat Malatyalı… Malatya’da 4 asır önce doğmuş. Yetişme çağından sonra Malatya’dan ayrılmış. Bir daha döndüğüne dair bir bilgi yok. O bir yeryüzü yolcusu…

Dünyadan ölmezden evvel et sefer

Hiç edinme bir makamda sen durak

Diyarbekir, Mardin, (Bağdat, Kerbela) ve Kahire’de tahsil. Ardından İstanbul, Uşak ve Ümmî Sinan’la tanışma. Elmalı’da şeyhin hizmetinde geçen 9 sene. Onun halifesi oluyor. Uşak, Çal, Kütahya’da irşad faaliyetleri ve Bursa: Mesken tuttuğu, en uzun kaldığı yer…

Şeyh, fakat meslek sahibi: Mum imal edip satıyor, elinin emeği ile geçiniyor. Asıl işi şiir değil, fakat onu bugüne getiren esas olarak şiirleri.

Niyazi Mısrî devrinden ayrı düşünülebilir mi? Hayatı, karıştığı olaylar, maruz kaldığı muameleler ve hazin sonu bu sorunun cevabını peşinen “hayır” yapıyor.

Dönemi ile ilgili kısa bir hatırlatma: 16. Yüzyıl Yavuz ve Kanunî ile Osmanlı asrıdır. 17. Yüzyıla muazzam bir miras devredilmektedir. Bir Osmanlı hakanının, Genç Osman’ın öldürüldüğü yüzyıldır 17. asır. Bir şeyhülislam azledilir, katledilir. Celalî isyanları yüzyılı…

Zirveden iniş. Kitap ve kanun-ı kadimden sapılmıştır. Safranbolulu Hüseyin Efendi medrese bitirmeden padişah tarafından müderrisliğe tayin edilmek istenir, Şeyhülislam Yahya “kanun değildir” diye reddeder. Hattı hümayun ile “sahn müderrisi” yapılır! Kazaskerliğe kadar yükseltilir. Namı diğer “Cinci Hoca” kadıları rüşvetle tayin ettirir.

Kadınlar saltanatı asrıdır aynı zamanda bu yüzyıl. 4. Mehmed 7 yaşında tahta çıkarılır. Valide sultanlar kavgası başlar: Kösem Sultan, Turhan Sultan. Yeniçerilere Cinci Hoca’nın malı müsadere edilerek cülûs bahşişi verilir…

Kara Mustafa Paşa Avusturya ile barış anlaşmasını bozarak sefere çıkar. Nemçe elçisi şeyhülislamdan fetva alır: Barış bozmak caiz değil!  Seferin hedefi belli değildir, Kara Mustafa Paşa harb meclisinde baskı ile Viyana kuşatması kararı aldırır; seleflerinden daha büyük bir başarı kazanmak istemektedir. Ve 1683 Büyük bozgun: Mustafa Paşa tevekkülle kelleyi teslim eder.

Her türlü bozulmaya rağmen Osmanlı dinamizmi sürer. Hâlâ seferler yapılmakta, Polonya, Ukrayna ele geçirilmekte, Girit fethedilmekte. 4. Murad Bağdat’ı geri almakta...

Edebî canlılık sürüyor: Nef’i, Şeyhülislam Yahya, Naili-i Kadim, Nedim-i Kadim, Neşatî, Nâbî…Kâtip Çelebi’nin, Koçi Bey’in, Evliya Çelebi’nin yüzyılı. Mûsıkî zirvede: Hafız Post, Itrî, Seyyid Nuh, Nayî Osman Dede, Ebubekir Ağa, Tanburî Mustafa Çavuş, Dilhayat Kalfa…

Bu yüzyıl aynı zamanda Kadızadeliler yüzyılı. Kadızadeliler hareketi bir nevi selefilik. Kadızade Mehmed Efendi-Şemseddin Sivasî mücadelesi belirleyici. Padişahları etkilerler, siyasî nüfuz kazanırlar. Bu hızla bütün tekkeleri yıkmak isterler, selatin camilerin birden fazla minarelerini yıkmak için padişaha başvururlar sonra da Fatih Camiine gidip yıkmaya kalkışırlar.

Vanî Mehmed Kadızadeliler hareketinin üçüncü safhası, Erzurum beylerbeyi Köprülü Fazıl Ahmet Paşa’yı etkiliyor. Sadrazam olunca yanına alıyor, Vanî’yi. Saraya nüfuz ediyor. Şehzade hocası oluyor, mevlevî ve halvetî âyinlerini yasaklatıyor. Kabir ziyaretini men ettiriyor…

Niyazi Mısrî, Köprülü Mehmed Paşa tarafından Edirne’ye davet ediliyor; 4. Mehmed devri. Eski Cami’de vaaz, Rodos’a sürgün; 9 ay. Böylece hayatının bir başka safhası başlıyor. Mısrî, kabına sığmaz bir şahsiyet. Birkaç yıl sonra Bursa kadısının şikâyeti üzerine Limni’ye sürülüyor: 1677, 15 yıl. 2. Ahmed devrinde Bursa’ya dönüyor. 1693 Avusturya seferine müritleriyle katılmak istiyor. Padişah Bursa’da kalıp dua etmesi için hattı hümayun çıkarıyor. Şeyh ısrarcı, Edirne’ye varıyor, Selimiye’de vaz ve Limni’ye sürgün. Ertesi yıl vefat.

Kadızadelilerden ismi günümüze gelebilen tek Vanî Mehmed, diğerlerini ancak uzmanlar bilir. Niyazi Mısrî o devirden hafızamızda yaşamaya devam eden ender şahsiyetlerden. Divanı en fazla basılan şairler sıralamasında Fuzulî ve Yunus Emre’den sonra O gelir. Birçok şiiri bestelenmiş. Şiirlerini besteleyenler arasında Itrî, Hafız Post gibi döneminin büyük bestekârları da var. Devrinin en büyük tekke şairi. “Derman arardım derdime, derdim bana derman imiş”i kaç bestekâr besteledi, kaç icracı seslendirdi bilen var mı?

Devletin, devletlilerin kadrine uğraması, uzun bukağılı sürgün dönemi ve nihayet sürgünde vefatı onun hayatının menkıbevî bir hâl almasına zemin oluşturuyor. Niyazi Mısrî’nin hayatında bir tamamlanmamışlık var. Zincirleri çıkarılmadan gömülmeyi vasiyet ediyor. Eski resimlerde onun Limni’deki tekkesi ve kabri görülebiliyor. Artık ne tekkesi ne türbesi ayakta, kabrinin üzerinden yol geçiyor…

Velhasıl Bursa’ya sebepsiz gitmeli. Bir sebep veya vesile zihin yorucu bir arayışa yol açıyor!

19.11.2018 Karar

 
Etiketler: Yâremi, bildim, yârimden, imiş!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
10 Kasım 2021
“Hayat”ımıza kim kastediyor?
639 Okunma.
05 Kasım 2021
“Hazar Baba, yıldırımlar çakanda!”
519 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-3 Şehirde öncü bir vakıf!
417 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-2 Güne düştüm, güne düştüm!
368 Okunma.
02 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-1 Harput'un Yokuşuna-Fırat’ın Akışına…
434 Okunma.
06 Eylül 2021
Fuat Köprülü’nün, yahut da ilmin 1930’lardeki trajedisi neden yazılmaz?
617 Okunma.
04 Ağustos 2021
Yazı, Yazarlık, Modern Zamanlarda Yazar
556 Okunma.
03 Ağustos 2021
Tesettür, örtünme, başörtüsü…
614 Okunma.
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
1919 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
940 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
836 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
905 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
768 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
768 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
989 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
993 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
1018 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
989 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
997 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
1088 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
869 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
868 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
1029 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
1136 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
1292 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
1064 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
1190 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
1435 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
1097 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
999 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
1067 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
1587 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
1080 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
1109 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
1152 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
1057 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
1103 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
1114 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
1082 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
1127 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
1104 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
1141 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
1122 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
1215 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
1146 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
1030 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
1160 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
1412 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
1069 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
1134 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
1371 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
1288 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
1205 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
1140 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
1177 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
1105 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
1282 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
1305 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
1155 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
1081 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
1653 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
1259 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
1140 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
1235 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
1347 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
1322 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
1069 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
1220 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
1199 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
1513 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
1220 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1684 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
1447 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
1401 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
1524 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
1456 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
1143 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
1543 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
1504 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
1408 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
1365 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1673 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1641 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
1439 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
1525 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1550 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1560 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1643 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
1567 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1682 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1587 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1616 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1671 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1566 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1856 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1582 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1822 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1715 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1602 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1516 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1704 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2620 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1608 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1712 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1676 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
2017 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1818 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1770 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2456 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1975 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1962 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2496 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
2161 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
2005 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
2122 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1857 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
2252 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
2064 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
2053 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1857 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1968 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1879 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2596 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
2118 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
2236 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2492 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
2250 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
2465 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
2318 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2769 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2825 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
2247 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
2416 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1905 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
2260 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
2252 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
2129 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
2061 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
2102 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
2209 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1998 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
2309 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
2153 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
2210 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
2014 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
2271 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
2092 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2942 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
2243 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
2355 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
2151 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
2257 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
2268 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
2280 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
2394 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
2228 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
2229 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2647 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
2435 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
2409 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
2491 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
2370 Okunma.
Haber Yazılımı