Yazı Detayı
12 Aralık 2017 - Salı 23:31 Bu yazı 2120 kez okundu
 
Köroğlu’nun Bolu’su!
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Türkistan’dan Balkanlara geniş bir coğrafyada, türkçenin sınırlarını çizen eşi benzeri olmayan bir halk hikâyesi; kâh masal, kâh efsane, kâh destan.

Ve Türkistan’dan Balkanlara kadar uzanan efsanevî bir kahraman. At, kılıç ve merdane cenk! Köroğlu hem haksızlığa karşı duran kahraman bir cengâver, hem de saz çalıp söyleyen bir âşık.

Batıda, Bolu beyinin seyisi Yusuf’un oğlu. Seyis Yusuf, sudan çıkan efsanevî aygırla birleşen kısrağın tayını Bey’e getirir, Bolu Beyi görünüşüne bakarak tayı beğenmez. Bu yerleşik otoritenin ihtisasa riayet etmemesi olarak anlaşılabilir. Bey öfkelenir, seyis Yusuf’un gözlerine mil çektirir. Kör Yusuf, hor görülen tayı ve oğlunu alarak Çamlıbel’e gider. Orada Bolu Beyi’nin beğenmediği tayı tozuna yetişilmez çevik ve hızlı bir at olarak yetiştirir. İşe bu efsanevî Kırat’tır. Oğlu Ruşen (Aydınlık) Ali’yi de intikamınını alacak bir yiğit olarak büyütür.

Anadolu’nun Köroğu efsanesi budur!

Doğuda hikâye hayli farklıdır. Bolu Beyi’nin yerini Isfahan şahı alır. Şah, Seyis Rovşan’ın gözlerinde mil çektirir ve yanından kovar. Şahın kızkardeşi Bibi Hilâl Rovşan’la evlidir. Bibi Hilâl şahın kovduğu Rovşan’ı ararken çölde ölür. Hamiledir, çocuk doğar, tayı ölen bir at onu sütüyle besler... Bu yüzden doğuda hikâye “gor/gur” mezar üzerinde yürür: Goroğlu yani Mezaroğlu...

Bolu, Anadolu’da Köroğlu için ilk ve kolay bir adres. Bolu olmasına Bolu, dağ olmasına dağ, orman olmasına orman. Çamlı belse çamlı bel...Her şey yerli yerinde. Bolu, yunanca “polis”, şehir kelimesinin dilimize uydurulmuşu. Şimdi sadece Bolu dediğimiz yer ise esasında Kladyopolis. Roma imparatoru Claudius’a atfen. Türkiye’de “bolu” isimli hayli yer adı var: Gelibolu, Hayrabolu, Tirebolu, Safranbolu, İnebolu hemen hatırladıklarım...

Bolu çok, çamlıbel de! Afyonkarahisar yakınlarında ve Tokat’taki çamlıbeller ilk aklıma gelenler. Azeriler bu yer adının çamlı-bel değil, “çenli-bel” olduğunu iddia ederler. Çen, sis demektir. Böylece dumanlı, sisli geçit denilmektedir ki, mevzuya uygun düşer...

Köroğlu hikâyesinde yerleşik düzenle, merkezi otorite ile çevrenin çatışması görülebilir. Merkeze göre taşra, şehre göre kır ve köy...Göçebeler yüzyıllarca tarihin zembereğini kurarlar. Etrafına gözüpek savaşçılar, savaşçı kabileler toplayan karizmatik şahsiyetler şehirlerin, yerleşiklerin düzenini kolaylıkla bozar ve tarihe istikamet tayin ederler. Atilla, Cengiz Han, Timurlenk...İşte üç bozkırlı. Çevik atlarıyla, gözüpek cengaverleriyle dünyanın altını üstüne getirirler. Mücadele eşit şartlardadır, kıyasıyadır; yani merdanedir. “Mert dayanır, nâmert kaçar!”

Köroğlu hikâyesinde anlatılan göçebe hayatın zevalidir: Delikli demir çıktı mertlik bozuldu!

Ateşli silahlar teknolojisi göçebeliğin sonunu getirdi. Delikli demir, yani tüfenk icad olur, mertlik değer olmaktan çıkar. Son göçebe kahraman 18. yüzyılda Horasandan kopan Nadir Şah’tır. Bu Afşar yiğidi İran, Turan ve Hindistan’da hüküm yürütür. İrandaki şiî-sünnî çatışmasını durdurmaya çalışır, Osmanlı’dan caferiliği 5. mezhep olarak tanımasını taleb eder. 60 yaşında öldürülür ve bu son büyük göçebenin devleti de ondan sonra devam etmez.

Bu geç kalmış cihangir belki de son Köroğlu’dur!

Köroğlu denilince lâf bitmez. Âşıklar, meddahlar onun türlü türlü hikâyelerini anlatırlar. Böylece Köroğlu kolları ortaya çıkar. Yüz kol Köroğlu hikâyesinden söz ediliyor ki, şaşırtıcı sayılmamalıdır. Uzun kış gecelerinin bitmez tükenmez dizisidir Köroğlu. Ayvaz’ı, Demircioğlusu, Kabresığmazı, Telli Nigarı, Kiziroğlusu...

Bu Köroğlu’ndan ayrı bir âşık, yani saz şairi Köroğlu var mıdır? Köroğlu’na mal edilen şiirler efsane kahramanı yahut eşkıya Köroğlu’na mı aittir?

Hikâyelerde böyle anlatılır. Köroğlu sazını alır ve çalıp söyler...Bazen yiğitlerini coşturmak için, bazen efkâr dağıtmak için.

Hey hey, yine de hey hey!

 
Etiketler: Köroğlu’nun, Bolu’su!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
10 Kasım 2021
“Hayat”ımıza kim kastediyor?
645 Okunma.
05 Kasım 2021
“Hazar Baba, yıldırımlar çakanda!”
527 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-3 Şehirde öncü bir vakıf!
423 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-2 Güne düştüm, güne düştüm!
379 Okunma.
02 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-1 Harput'un Yokuşuna-Fırat’ın Akışına…
441 Okunma.
06 Eylül 2021
Fuat Köprülü’nün, yahut da ilmin 1930’lardeki trajedisi neden yazılmaz?
633 Okunma.
04 Ağustos 2021
Yazı, Yazarlık, Modern Zamanlarda Yazar
564 Okunma.
03 Ağustos 2021
Tesettür, örtünme, başörtüsü…
643 Okunma.
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
1937 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
950 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
855 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
912 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
778 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
779 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
1004 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
1017 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
1053 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
1024 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
1011 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
1113 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
875 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
879 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
1039 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
1152 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
1308 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
1072 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
1196 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
1442 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
1106 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
1007 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
1076 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
1597 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
1091 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
1125 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
1163 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
1065 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
1113 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
1123 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
1092 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
1138 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
1115 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
1150 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
1132 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
1223 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
1164 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
1045 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
1176 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
1425 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
1085 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
1147 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
1375 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
1303 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
1213 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
1151 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
1189 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
1112 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
1287 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
1318 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
1168 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
1089 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
1666 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
1269 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
1144 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
1254 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
1356 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
1330 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
1079 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
1227 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
1207 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
1522 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
1227 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1694 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
1456 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
1412 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
1537 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
1464 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
1153 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
1549 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
1516 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
1419 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
1382 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1680 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1650 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
1455 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
1532 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1560 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1566 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1651 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
1583 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1690 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1606 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1622 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1675 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1572 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1862 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1589 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1841 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1723 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1610 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1526 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
1498 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1712 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2627 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1617 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1725 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1691 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
2022 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1826 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1780 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2477 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1990 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1969 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2503 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
2174 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
2017 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
2134 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1867 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
2259 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
2076 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
2062 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1868 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1976 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1891 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2615 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
2130 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
2254 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2497 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
2256 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
2470 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
2325 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2775 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2838 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
2257 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
2424 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1916 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
2285 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
2261 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
2138 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
2071 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
2108 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
2220 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
2008 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
2315 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
2163 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
2215 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
2024 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
2281 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2966 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
2255 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
2368 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
2161 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
2266 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
2274 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
2292 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
2405 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
2235 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
2236 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2653 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
2444 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
2419 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
2498 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
2379 Okunma.
Haber Yazılımı