Yazı Detayı
12 Aralık 2017 - Salı 23:31 Bu yazı 1785 kez okundu
 
Köroğlu’nun Bolu’su!
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Türkistan’dan Balkanlara geniş bir coğrafyada, türkçenin sınırlarını çizen eşi benzeri olmayan bir halk hikâyesi; kâh masal, kâh efsane, kâh destan.

Ve Türkistan’dan Balkanlara kadar uzanan efsanevî bir kahraman. At, kılıç ve merdane cenk! Köroğlu hem haksızlığa karşı duran kahraman bir cengâver, hem de saz çalıp söyleyen bir âşık.

Batıda, Bolu beyinin seyisi Yusuf’un oğlu. Seyis Yusuf, sudan çıkan efsanevî aygırla birleşen kısrağın tayını Bey’e getirir, Bolu Beyi görünüşüne bakarak tayı beğenmez. Bu yerleşik otoritenin ihtisasa riayet etmemesi olarak anlaşılabilir. Bey öfkelenir, seyis Yusuf’un gözlerine mil çektirir. Kör Yusuf, hor görülen tayı ve oğlunu alarak Çamlıbel’e gider. Orada Bolu Beyi’nin beğenmediği tayı tozuna yetişilmez çevik ve hızlı bir at olarak yetiştirir. İşe bu efsanevî Kırat’tır. Oğlu Ruşen (Aydınlık) Ali’yi de intikamınını alacak bir yiğit olarak büyütür.

Anadolu’nun Köroğu efsanesi budur!

Doğuda hikâye hayli farklıdır. Bolu Beyi’nin yerini Isfahan şahı alır. Şah, Seyis Rovşan’ın gözlerinde mil çektirir ve yanından kovar. Şahın kızkardeşi Bibi Hilâl Rovşan’la evlidir. Bibi Hilâl şahın kovduğu Rovşan’ı ararken çölde ölür. Hamiledir, çocuk doğar, tayı ölen bir at onu sütüyle besler... Bu yüzden doğuda hikâye “gor/gur” mezar üzerinde yürür: Goroğlu yani Mezaroğlu...

Bolu, Anadolu’da Köroğlu için ilk ve kolay bir adres. Bolu olmasına Bolu, dağ olmasına dağ, orman olmasına orman. Çamlı belse çamlı bel...Her şey yerli yerinde. Bolu, yunanca “polis”, şehir kelimesinin dilimize uydurulmuşu. Şimdi sadece Bolu dediğimiz yer ise esasında Kladyopolis. Roma imparatoru Claudius’a atfen. Türkiye’de “bolu” isimli hayli yer adı var: Gelibolu, Hayrabolu, Tirebolu, Safranbolu, İnebolu hemen hatırladıklarım...

Bolu çok, çamlıbel de! Afyonkarahisar yakınlarında ve Tokat’taki çamlıbeller ilk aklıma gelenler. Azeriler bu yer adının çamlı-bel değil, “çenli-bel” olduğunu iddia ederler. Çen, sis demektir. Böylece dumanlı, sisli geçit denilmektedir ki, mevzuya uygun düşer...

Köroğlu hikâyesinde yerleşik düzenle, merkezi otorite ile çevrenin çatışması görülebilir. Merkeze göre taşra, şehre göre kır ve köy...Göçebeler yüzyıllarca tarihin zembereğini kurarlar. Etrafına gözüpek savaşçılar, savaşçı kabileler toplayan karizmatik şahsiyetler şehirlerin, yerleşiklerin düzenini kolaylıkla bozar ve tarihe istikamet tayin ederler. Atilla, Cengiz Han, Timurlenk...İşte üç bozkırlı. Çevik atlarıyla, gözüpek cengaverleriyle dünyanın altını üstüne getirirler. Mücadele eşit şartlardadır, kıyasıyadır; yani merdanedir. “Mert dayanır, nâmert kaçar!”

Köroğlu hikâyesinde anlatılan göçebe hayatın zevalidir: Delikli demir çıktı mertlik bozuldu!

Ateşli silahlar teknolojisi göçebeliğin sonunu getirdi. Delikli demir, yani tüfenk icad olur, mertlik değer olmaktan çıkar. Son göçebe kahraman 18. yüzyılda Horasandan kopan Nadir Şah’tır. Bu Afşar yiğidi İran, Turan ve Hindistan’da hüküm yürütür. İrandaki şiî-sünnî çatışmasını durdurmaya çalışır, Osmanlı’dan caferiliği 5. mezhep olarak tanımasını taleb eder. 60 yaşında öldürülür ve bu son büyük göçebenin devleti de ondan sonra devam etmez.

Bu geç kalmış cihangir belki de son Köroğlu’dur!

Köroğlu denilince lâf bitmez. Âşıklar, meddahlar onun türlü türlü hikâyelerini anlatırlar. Böylece Köroğlu kolları ortaya çıkar. Yüz kol Köroğlu hikâyesinden söz ediliyor ki, şaşırtıcı sayılmamalıdır. Uzun kış gecelerinin bitmez tükenmez dizisidir Köroğlu. Ayvaz’ı, Demircioğlusu, Kabresığmazı, Telli Nigarı, Kiziroğlusu...

Bu Köroğlu’ndan ayrı bir âşık, yani saz şairi Köroğlu var mıdır? Köroğlu’na mal edilen şiirler efsane kahramanı yahut eşkıya Köroğlu’na mı aittir?

Hikâyelerde böyle anlatılır. Köroğlu sazını alır ve çalıp söyler...Bazen yiğitlerini coşturmak için, bazen efkâr dağıtmak için.

Hey hey, yine de hey hey!

 
Etiketler: Köroğlu’nun, Bolu’su!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
06 Eylül 2021
Fuat Köprülü’nün, yahut da ilmin 1930’lardeki trajedisi neden yazılmaz?
306 Okunma.
04 Ağustos 2021
Yazı, Yazarlık, Modern Zamanlarda Yazar
294 Okunma.
03 Ağustos 2021
Tesettür, örtünme, başörtüsü…
200 Okunma.
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
1472 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
619 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
523 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
596 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
460 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
496 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
561 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
642 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
725 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
631 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
649 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
755 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
586 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
583 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
711 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
819 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
953 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
748 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
866 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
1090 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
805 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
703 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
758 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
1285 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
744 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
775 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
833 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
719 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
806 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
763 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
815 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
809 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
805 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
846 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
784 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
946 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
801 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
719 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
766 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
1110 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
810 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
791 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
1079 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
1013 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
887 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
845 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
879 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
781 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
955 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
1026 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
877 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
808 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
1245 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
943 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
830 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
904 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
970 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
990 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
753 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
947 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
866 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
1138 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
934 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1429 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
1084 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
1101 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
1199 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
1158 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
901 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
1216 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
1142 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
1059 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
1069 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1396 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1329 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
1109 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
1223 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1268 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1283 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1349 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
1285 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1369 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1247 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1316 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1376 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1293 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1449 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1290 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1351 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1421 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1287 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1256 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
1227 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1437 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2342 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1364 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1424 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1374 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1711 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1542 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1458 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2206 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1681 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1683 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2221 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1821 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1691 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1787 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1566 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1908 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1747 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1699 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1606 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1646 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1607 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2306 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1779 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1894 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2214 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1960 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
2153 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
2052 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2419 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2492 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1917 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1955 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1602 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1901 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1868 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1841 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1748 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1799 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1884 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1752 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1953 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1748 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1944 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1704 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1958 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2530 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1956 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
2067 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1865 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1966 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1949 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1939 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
2085 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1938 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1983 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2286 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
2116 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
2049 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
2078 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
2053 Okunma.
Haber Yazılımı