Yazı Detayı
12 Aralık 2017 - Salı 23:31 Bu yazı 2032 kez okundu
 
Köroğlu’nun Bolu’su!
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Türkistan’dan Balkanlara geniş bir coğrafyada, türkçenin sınırlarını çizen eşi benzeri olmayan bir halk hikâyesi; kâh masal, kâh efsane, kâh destan.

Ve Türkistan’dan Balkanlara kadar uzanan efsanevî bir kahraman. At, kılıç ve merdane cenk! Köroğlu hem haksızlığa karşı duran kahraman bir cengâver, hem de saz çalıp söyleyen bir âşık.

Batıda, Bolu beyinin seyisi Yusuf’un oğlu. Seyis Yusuf, sudan çıkan efsanevî aygırla birleşen kısrağın tayını Bey’e getirir, Bolu Beyi görünüşüne bakarak tayı beğenmez. Bu yerleşik otoritenin ihtisasa riayet etmemesi olarak anlaşılabilir. Bey öfkelenir, seyis Yusuf’un gözlerine mil çektirir. Kör Yusuf, hor görülen tayı ve oğlunu alarak Çamlıbel’e gider. Orada Bolu Beyi’nin beğenmediği tayı tozuna yetişilmez çevik ve hızlı bir at olarak yetiştirir. İşe bu efsanevî Kırat’tır. Oğlu Ruşen (Aydınlık) Ali’yi de intikamınını alacak bir yiğit olarak büyütür.

Anadolu’nun Köroğu efsanesi budur!

Doğuda hikâye hayli farklıdır. Bolu Beyi’nin yerini Isfahan şahı alır. Şah, Seyis Rovşan’ın gözlerinde mil çektirir ve yanından kovar. Şahın kızkardeşi Bibi Hilâl Rovşan’la evlidir. Bibi Hilâl şahın kovduğu Rovşan’ı ararken çölde ölür. Hamiledir, çocuk doğar, tayı ölen bir at onu sütüyle besler... Bu yüzden doğuda hikâye “gor/gur” mezar üzerinde yürür: Goroğlu yani Mezaroğlu...

Bolu, Anadolu’da Köroğlu için ilk ve kolay bir adres. Bolu olmasına Bolu, dağ olmasına dağ, orman olmasına orman. Çamlı belse çamlı bel...Her şey yerli yerinde. Bolu, yunanca “polis”, şehir kelimesinin dilimize uydurulmuşu. Şimdi sadece Bolu dediğimiz yer ise esasında Kladyopolis. Roma imparatoru Claudius’a atfen. Türkiye’de “bolu” isimli hayli yer adı var: Gelibolu, Hayrabolu, Tirebolu, Safranbolu, İnebolu hemen hatırladıklarım...

Bolu çok, çamlıbel de! Afyonkarahisar yakınlarında ve Tokat’taki çamlıbeller ilk aklıma gelenler. Azeriler bu yer adının çamlı-bel değil, “çenli-bel” olduğunu iddia ederler. Çen, sis demektir. Böylece dumanlı, sisli geçit denilmektedir ki, mevzuya uygun düşer...

Köroğlu hikâyesinde yerleşik düzenle, merkezi otorite ile çevrenin çatışması görülebilir. Merkeze göre taşra, şehre göre kır ve köy...Göçebeler yüzyıllarca tarihin zembereğini kurarlar. Etrafına gözüpek savaşçılar, savaşçı kabileler toplayan karizmatik şahsiyetler şehirlerin, yerleşiklerin düzenini kolaylıkla bozar ve tarihe istikamet tayin ederler. Atilla, Cengiz Han, Timurlenk...İşte üç bozkırlı. Çevik atlarıyla, gözüpek cengaverleriyle dünyanın altını üstüne getirirler. Mücadele eşit şartlardadır, kıyasıyadır; yani merdanedir. “Mert dayanır, nâmert kaçar!”

Köroğlu hikâyesinde anlatılan göçebe hayatın zevalidir: Delikli demir çıktı mertlik bozuldu!

Ateşli silahlar teknolojisi göçebeliğin sonunu getirdi. Delikli demir, yani tüfenk icad olur, mertlik değer olmaktan çıkar. Son göçebe kahraman 18. yüzyılda Horasandan kopan Nadir Şah’tır. Bu Afşar yiğidi İran, Turan ve Hindistan’da hüküm yürütür. İrandaki şiî-sünnî çatışmasını durdurmaya çalışır, Osmanlı’dan caferiliği 5. mezhep olarak tanımasını taleb eder. 60 yaşında öldürülür ve bu son büyük göçebenin devleti de ondan sonra devam etmez.

Bu geç kalmış cihangir belki de son Köroğlu’dur!

Köroğlu denilince lâf bitmez. Âşıklar, meddahlar onun türlü türlü hikâyelerini anlatırlar. Böylece Köroğlu kolları ortaya çıkar. Yüz kol Köroğlu hikâyesinden söz ediliyor ki, şaşırtıcı sayılmamalıdır. Uzun kış gecelerinin bitmez tükenmez dizisidir Köroğlu. Ayvaz’ı, Demircioğlusu, Kabresığmazı, Telli Nigarı, Kiziroğlusu...

Bu Köroğlu’ndan ayrı bir âşık, yani saz şairi Köroğlu var mıdır? Köroğlu’na mal edilen şiirler efsane kahramanı yahut eşkıya Köroğlu’na mı aittir?

Hikâyelerde böyle anlatılır. Köroğlu sazını alır ve çalıp söyler...Bazen yiğitlerini coşturmak için, bazen efkâr dağıtmak için.

Hey hey, yine de hey hey!

 
Etiketler: Köroğlu’nun, Bolu’su!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
10 Kasım 2021
“Hayat”ımıza kim kastediyor?
573 Okunma.
05 Kasım 2021
“Hazar Baba, yıldırımlar çakanda!”
443 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-3 Şehirde öncü bir vakıf!
370 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-2 Güne düştüm, güne düştüm!
331 Okunma.
02 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-1 Harput'un Yokuşuna-Fırat’ın Akışına…
373 Okunma.
06 Eylül 2021
Fuat Köprülü’nün, yahut da ilmin 1930’lardeki trajedisi neden yazılmaz?
562 Okunma.
04 Ağustos 2021
Yazı, Yazarlık, Modern Zamanlarda Yazar
511 Okunma.
03 Ağustos 2021
Tesettür, örtünme, başörtüsü…
556 Okunma.
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
1840 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
868 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
768 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
849 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
704 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
721 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
929 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
928 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
962 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
936 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
942 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
1014 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
810 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
813 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
978 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
1082 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
1222 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
1002 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
1129 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
1359 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
1046 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
946 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
1011 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
1526 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
1009 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
1060 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
1083 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
992 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
1033 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
1044 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
1021 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
1060 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
1048 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
1077 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
1058 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
1170 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
1071 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
963 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
1089 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
1355 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
1022 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
1083 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
1310 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
1239 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
1157 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
1085 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
1118 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
1045 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
1228 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
1248 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
1102 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
1024 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
1591 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
1193 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
1078 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
1156 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
1293 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
1252 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
1005 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
1170 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
1147 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
1460 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
1161 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1639 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
1390 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
1349 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
1468 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
1397 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
1095 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
1497 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
1450 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
1340 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
1291 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1622 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1589 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
1370 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
1473 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1491 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1521 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1581 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
1515 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1620 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1524 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1556 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1602 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1518 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1796 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1516 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1746 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1647 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1534 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1468 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
1434 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1648 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2570 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1558 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1652 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1605 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1955 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1764 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1706 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2411 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1912 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1905 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2442 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
2106 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1929 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
2063 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1793 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
2185 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
2011 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
2014 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1830 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1894 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1827 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2546 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
2049 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
2167 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2438 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
2191 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
2425 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
2246 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2702 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2772 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
2190 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
2367 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1842 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
2183 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
2184 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
2070 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
2007 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
2038 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
2150 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1951 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
2257 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
2081 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
2160 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1946 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
2213 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2825 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
2189 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
2306 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
2097 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
2201 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
2198 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
2201 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
2328 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
2171 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
2175 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2578 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
2363 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
2353 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
2412 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
2301 Okunma.
Haber Yazılımı