Yazı Detayı
02 Kasım 2021 - Salı 16:31 Bu yazı 230 kez okundu
 
Elaziz’de üç güneşli gün-1 Harput'un Yokuşuna-Fırat’ın Akışına…
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
1977’nin ekimi…TRT için Ulucami belgelik filmini çekiyoruz; Muhsin Mete ile birlikte yollara düşmüşüz.

Kamera, ışık, ses ekibimiz var. Elazığ’a Urfa’dan mı geldik, Malatya’dan mı, Diyarbakır’dan mı? Bunu hatırlayamıyorum. Esasen bizi Elazığ, hatta Elaziz değil, Harput ilgilendiriyor. O güne kadar epeyce yer dolaşmışız, hayli ulucami görmüşüz. Onlarla ilgili çekimler yapmışız.

Harput’da bizi neyin beklediğini bilmiyoruz…Harput Ulucamii çekimini yapacağımız binaların en eskilerinden, Artuklu devri eseri, bu demektir ki 8 asırlık.

İlk defa terk edilmiş bir ulucamii ile karşılaşıyoruz. Bu hüznümüzü koyulaştırıyor. Asırlar boyunca yüzbinlerce müminin Yaratıcıyı zikrettiği, ibadet ettiği; bütün taş, tuğla, kerpiç duvarlarına tekbirler, tehliller, Kur’an sesleri sinmiş bir ulu mekân artık bu vasfını kaybetmiş, kurdun kuşun yuvası olmuş…Minaresi bu üzüntüyle secdeye kapanmak için hamle etmiş ve bir hayli eğilmiş, adeta rükua varmış!

1-092.jpg

Ulucami filmimiz 1977’de yayınlandıktan sonra TRT’nin dinî yayınlar programcıları tarafından yağmalandı. Fakat metni elimizde, işte oradan Harput Ulucami ile ilgili cümleler:

“İlk İslâm camileriyle benzerlikler taşıyan bu camiler yanında yine Artuklu dönemi yapısı olan Harput Ulucamii değişik bir görünümdedir:

Vardım eşiğine yüzümü sürdüm,

Etrafını bütün dikenler almış

Ulu mihrabında yazılar gördüm,

Kim bilir ne mutlu zamandan kalmış.

Eski çağlardan beri büyük bir yerleşme merkezi olan Harput’un Ulucamii inşa edildiği 12. Yüzyıldan beri akıp giden olayların yankılarını bütün uzuvlarında duymuş gibidir. Bir caminin hayatına son veren cemaatsiz kalmasıdır. Harput Ulucamii bunu yaşamış, eski bir yerleşme merkezinin yavaş yavaş terk edildiğini, cemaatinin gitgide azaldığını ve sonunda yok olduğunu görmüştür. Belki de yüz elli yıl kadar önce Harput’u terk edip ovada eskiden Mamuretülaziz, şimdi Elazığ denilen yerde yurt tutan insanların ardından ağıt yakmıştır.”

“Harput Ulucamiinin 12. Yüzyıldan 19.yüzyıla kadar geçen cemaati çevresindedir. Ulucamiin bulunduğu yerden çevreye bakıldığında dört bir tarafta yer alan binlerce mezar taşı bu durumu belgeler. Bu mezar taşlarında şu kesin ifade yazılıdır: Huvelbâkî. Yani kalıcı olan yalnız Allah’dır. Gayrısı yok olmak durumunda…”

“Ulucamiin üzerinde âhenkli uçuşları bir cuma vaktine tesadüf eden bu kuşlar belki de kendi halleriyle ibadet ederek Ulucamiin yegâne canlı cemaatini teşkil etmektedirler.”

2-081.jpg

Şehrin terk edilmişliği başlangıçta hissedilmiyor. Girişte bazı evler, resmî yapılar, camiler, türbeler var ve ayakta, hatta bakımlı…Fakat Ulucami neredeyse harabe halinde. Çevresi bu haliyle daha çok kerpiçten yapılmış bir şehrin 100-150 yıl sonra nasıl harabe manzarası alacağını gösteriyor bize. Yarı yıkılmış az, fakat tamamen yıkılmış, yani toprakla bir olmuş da pek fazla yok. Ayakta kalan binalardan, kabir taşları daha fazla.

Şehir büyük ve yaygın…Camii de onunla mütenasip…

Harput, bu resimle zihnime nakşolmuş…Metruk şehir kısmen yaşayan tarafıyla “ben vardım”, demeye devam ediyor!

Daha sonraki yıllarda da muhtelif vesilelerle Elazığ’a yolumuz düşüyor, her defasında Harput’u ziyaret etmeden dönmüyoruz. Birkaç sene önce “Şehir Kültürü-Kültürlü Şehir” bilgi şöleni vesilesiyle hem Elazığ’ın geliştiğini ve büyüdüğünü hem de Harput’a olan ilginin arttığını görmüştük. Bu arada Ulucami de tepeden tırnağa elden geçirilmiş, ibadete de açılmıştı. Kırk yıl önce kılamadığımız namazı böylece Ulu Cami’de eda etmeye fırsatımız olmuştu.

3-079.jpg

Araya deprem girdi…

Deprem Harput’u değilse de Elazığ’ı hayli sarsmış, fakat geçen zaman içinde yaralar sarılmışa benziyor. 20 bin mesken inşa edilmiş desem, belki nasıl bir imar hamlesi ile karşı karşıya olduğumuz anlaşılabilir. Şehir merkezinde depremin izlerini sadece hâlâ yıkımı süren yapılardan takip edebiliyorsunuz. TYB şubesinin açılışının ertesi günü, geçmişte Hazar Şiir Akşamları’nın yapıldığı Sivrice ilçesini ziyaretimizde depremin sürmekte olan tesirini htik. “Konteynır” denilen kondularda bakkallar, kahvehaneler, çayhaneler, lokantalar…Sahilde düz bir arazide sıra sıra “konteynır”lar hâlâ ev olarak kullanılıyormuş. Bu arada kaymakam beyle buluşacağımız Öğretmen Evi’ne giderken hummalı bir inşa faaliyetinin içinden geçiyoruz, inşaatı bitmiş evler yakında sahiplerine dağıtılacakmış, bu telâş ondan…

Deprem bu kasabanın diline “konteynır”ı bulaştırıyor. İngilizce “contain” içine alma, kapsama demek. “Container” bu durumda “içine alan, tutan, kapsayan” demek. İsim olarak ise “kap, kutu”.

Çöp konteynırı: Çöp kutusu! Konteynır asıl olarak nakliyat işlerinde kullanılan büyük metal kutulara deniliyor. Gemilere istif ediliyor, içindeki eşyanın güvenli naklini sağlıyor.

Sivrice ahalisinin bir bölümü bir zamandır bu kutu evlerde yaşıyor, inşallah yeni yapılan evlere geçerek yeni bir hayata başlayacaklar. O kutu evlerden kurtulacaklar, umulur ki dillerine musallat olan o sakil kelimeden de kurtulurlar!

 
Etiketler: Elaziz’de, üç, güneşli, gün-1, Harput'un, Yokuşuna-Fırat’ın, Akışına…,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
10 Kasım 2021
“Hayat”ımıza kim kastediyor?
350 Okunma.
05 Kasım 2021
“Hazar Baba, yıldırımlar çakanda!”
263 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-3 Şehirde öncü bir vakıf!
236 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-2 Güne düştüm, güne düştüm!
215 Okunma.
06 Eylül 2021
Fuat Köprülü’nün, yahut da ilmin 1930’lardeki trajedisi neden yazılmaz?
430 Okunma.
04 Ağustos 2021
Yazı, Yazarlık, Modern Zamanlarda Yazar
388 Okunma.
03 Ağustos 2021
Tesettür, örtünme, başörtüsü…
313 Okunma.
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
1677 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
735 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
623 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
717 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
567 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
591 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
723 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
782 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
824 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
750 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
756 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
875 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
686 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
686 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
828 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
943 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
1078 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
856 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
998 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
1201 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
918 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
820 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
876 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
1399 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
872 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
920 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
947 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
853 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
901 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
893 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
895 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
930 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
906 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
945 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
894 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
1057 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
932 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
842 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
856 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
1225 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
901 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
945 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
1182 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
1103 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
1025 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
944 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
986 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
912 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
1086 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
1126 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
979 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
905 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
1401 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
1041 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
937 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
1006 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
1090 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
1104 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
871 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
1035 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
1026 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
1307 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
1023 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1516 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
1208 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
1213 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
1336 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
1255 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
977 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
1342 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
1251 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
1170 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
1169 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1488 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1457 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
1232 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
1339 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1359 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1406 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1446 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
1388 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1470 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1337 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1406 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1465 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1385 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1603 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1377 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1537 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1509 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1396 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1362 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
1316 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1525 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2433 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1453 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1516 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1472 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1812 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1640 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1570 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2307 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1802 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1777 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2315 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1919 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1800 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1915 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1643 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
2007 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1873 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1833 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1707 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1745 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1699 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2413 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1875 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
2008 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2300 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
2065 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
2240 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
2128 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2516 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2594 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
2038 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
2070 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1705 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
2006 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1990 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1940 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1885 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1895 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
2027 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1843 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
2072 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1891 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
2037 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1791 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
2058 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1903 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2627 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
2054 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
2153 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1959 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
2064 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
2056 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
2045 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
2193 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
2048 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
2059 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2448 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
2227 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
2179 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
2190 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
2140 Okunma.
Haber Yazılımı