Yazı Detayı
10 Ocak 2019 - Perşembe 20:11 Bu yazı 1333 kez okundu
 
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Bu kışta kıyamette, İstanbul’dan yola düşmüşler…15 günlük zahmetli bir yolculuktan sonra Kızılcahamam’a ulaşmışlar.

Buradan ileriye geçmelerine izin verilmemiş. Onlar da açıklamalarını burada yapmak zorunda kalmışlar… Doğu Türkistanlılar yahut Uygurlardan söz ediyoruz.

Bu konuya girmemek için epey ayak sürçtüm. Beş yıl önce gördüğüm bir ülkeden bahsetmek, aradaki farkın olumsuz seyrini kayda geçirmek bana giran geldi. Keşke bu bedenimizin olmasa bile ruhumuzun anayurdu ile ilgili güzel şeylerden söz edebilse idik.

Batıda Bulgar Hanlığı ile neredeyse eş zamanlı doğuda Karahanlı Devleti Müslümanlık tarihimizin başlangıcını teşkil ediyor. İslâmî Türk edebiyatı dört bin kilometre doğumuzdaki bu coğrafyada başladı. Hepimiz Yusuf Has Hacib’in çapanından, kaftanından çıktık!

***

Urumçi’yi, Kaşgar’ı görmese idim, orada olup bitenlerle ilgili gözlemlerim olmasa idi, bu yazı kolay yazılırdı. Doğu Türkistan’da insanlık göz göre göre katlediliyor, yüzbinler toplama kamplarında zulüm görüyor, Çin işkencesi kavramının modern versiyonları uygulanıyor ve bütün dünya hiçbir şey yokmuş gibi davranıyor. Hele de Türkiye’de bazı çevrelerin bigâneliği “pes” dedirtiyor.

Çin dünyanın en fazla nüfusa sahip ülkesi, coğrafi olarak da kıta cesametinde. Çin’in dünyanın geleceğinde bugünkünden daha fazla rol oynayacağı görülebiliyor. Bu rol insanî de olabilir, gayri insanî de. Batılı sömürgeciler gayri insani rollerini uzun süre insanî gibi göstermeyi başarmışlardı. Artık foyaları döküldü. Çin daha işin başında farklı bir konumda olmadığını ortaya koyuyor.

Uygur bölgesi, Türkiye’nin iki katı araziye sahip, Çin’de Müslümanların çoğunlukta olduğu bir coğrafya. Uygur ülkesine Çin resmen “Şincan” diyor, yani “yeni fethedilmiş ülke”.

Çin’de İslâmiyet, 7. yüzyılda Müslüman tüccarlar tarafından yayılmaya başlandı. 10. Yüzyılın başında Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han Müslümanlığı benimsediği gibi halkını da islâmiyete yöneltti. Bu hadise tarihimizin dönüm noktalarından.

Çin’de resmî rakamlara göre 20 milyon Müslüman var. (Gerçek rakam bunun çok üstünde olmalı.) Çin’de Batılı Müslüman tüccarlarla evlenen Han Çinlisi hanımların oluşturduğu Hui’ler, Dongxiang (Dungan, döngen-dönmeler, müslüman olan Çinliler), Sala’lar, Baoan’lar ve nihayet Uygur, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar ve Tacik gibi Türkler veya akraba topluluklar bulunuyor. 47 etnik grubun yaşadığı söylenen Doğu Türkistan’ın/Uygur bölgesinin 20 milyona yakın nüfusunun yüzde 45’ini Uygurlar, yüzde 40’ını Han Çinlileri, geriye kalanı da diğer azınlıklar teşkil ediyor(muş).

***

5 yıl önceye dönelim. Bir vesile ile Urumçi’ye gittik. Burada birkaç gün kaldıktan Kaşgar’a, bu kadim medeniyet merkezine geçtik. Hava alanından şehir merkezine kavaklıklar arasından geçip giderken, 20-30 yıl önce Esenboğa’dan Ankara’ya gider gibiydik.

Güzel intibalar biriktirmeye çalıştık. Hep kontrol altındayız. İlk akşam kaldığımız otelden çıkıp, namaz kılacak bir cami aradık. 500 metre kadar yürüdükten sonra bir seyyar satıcıya selâm verdik, selâmımızı alınca, Müslüman olduğuna kanaat getirip, akşam namazını kılabileceğimiz bir cami sorduk. Yakında bir Dungan camisi vardır. Onun bize tavsiyesi, farklı istikamete ve biraz daha uzakta bir Uygur camisine gitmemiz… Epeyce yürüdükten sonra, yüksek binaların arasında sıkışmış, iki katlı bir camiye ulaşıyoruz. Akşam ezanı okunmak üzere…

Camide üç kişi var. Üçü de genç, üniversiteli. Onlarla konuşurken ezan okunuyor ve yaşlı bir hoca mihraba geçiyor. Namaz bittiğinde cemaatin on kişiye yaklaştığını görüyoruz. Namazdan sonra cemaatle sohbet imkânı arıyoruz. Şöyle düşünün: Türkiye’nin her hangi bir şehrine bir camiye Doğu Türkistan’dan bir müslüman geliyor… Nasıl sıcak bir alâka görür, burada hava aksi. Cemaatin ağzını bıçak açmıyor.

Ertesi akşam, başka bir yoldan gidip başka bir cami daha keşfediyoruz. Sokakta gördüğümüz “Kaşgar Pilavhanesi” tabelası, bize camiyi haber veriyor. Bu cami de avlulu ve iki katlı. Avluda dut ağacı dikkatimizi çekiyor. Daha bakımlı ve temiz bir camide olduğumuzu fark ediyoruz. Cemaat de dünkünün iki katı! Burada da cemaatle namazdan önce ve sonra sohbet etmeye çalışıyoruz. Almatı’dan gelmiş bir misafir Kazak konuşuyor sürekli…

Korkunun ne menem bir şey olduğunu cemaatin gözlerinden okuyoruz. Biz kimiz? Acaba ne maksatla bu camiye geldik, burada söylenenler nerelere ulaşır ve kimin başı bu yüzden yanar?

Bugün Urumçi hele de Kaşgar ziyaret edilebilir mi?

Bunun zorluğunu beş yıl önceye bakarak kavrayabiliriz. Biz davetliler, nezaret altında her yere suhuletle ulaşabilirken, Kaşgar’a giriş ve çıkışın sıkı kontrol altında olduğunu, izin belgesi olmadan bu şehirden giriş ve çıkışın mümkün olmadığını fark ediyoruz. Bu yüzden Uygur bölgesinde olup bitenlerle ilgili, insanın havsalasını zorlayan zulümlerle ilgili bilgiler bize şaşırtıcı gelmiyor. Şaşırtıcı olan, bu kadar zulme bütün dünya gibi bizim de bigâne kalmamız!

10.01.2019 Karar

 
Etiketler: Doğu, Türkistan, güllük, gülistanlık!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
10 Kasım 2021
“Hayat”ımıza kim kastediyor?
172 Okunma.
05 Kasım 2021
“Hazar Baba, yıldırımlar çakanda!”
188 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-3 Şehirde öncü bir vakıf!
197 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-2 Güne düştüm, güne düştüm!
169 Okunma.
02 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-1 Harput'un Yokuşuna-Fırat’ın Akışına…
181 Okunma.
06 Eylül 2021
Fuat Köprülü’nün, yahut da ilmin 1930’lardeki trajedisi neden yazılmaz?
384 Okunma.
04 Ağustos 2021
Yazı, Yazarlık, Modern Zamanlarda Yazar
341 Okunma.
03 Ağustos 2021
Tesettür, örtünme, başörtüsü…
256 Okunma.
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
1581 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
677 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
558 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
660 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
517 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
542 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
637 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
719 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
771 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
681 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
701 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
818 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
632 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
635 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
764 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
879 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
1023 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
793 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
914 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
1138 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
854 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
764 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
815 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
1351 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
811 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
857 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
895 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
790 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
846 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
831 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
847 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
875 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
848 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
889 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
831 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
1003 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
879 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
773 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
806 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
1154 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
847 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
870 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
1127 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
1054 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
958 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
884 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
933 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
855 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
1009 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
1073 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
924 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
852 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
1323 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
986 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
880 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
949 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
1020 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
1046 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
823 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
987 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
921 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
1225 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
967 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1466 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
1136 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
1155 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
1254 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
1199 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
932 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
1264 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
1192 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
1117 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
1113 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1436 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1408 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
1179 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
1286 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1311 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1332 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1397 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1414 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1287 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1351 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1414 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1336 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1508 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1330 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1445 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1458 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1332 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1305 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
1266 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1473 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2383 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1406 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1465 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1422 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1754 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1582 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1525 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2255 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1737 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1731 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2266 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1868 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1743 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1856 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1599 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1955 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1799 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1755 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1654 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1691 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1654 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2357 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1820 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1957 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2250 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
2009 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
2194 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
2085 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2464 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2533 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1958 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1996 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1648 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1952 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1931 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1882 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1803 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1838 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1977 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1792 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
2012 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1812 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1978 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1743 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
2007 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1851 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2571 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
2009 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
2102 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1911 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
2012 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1995 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1983 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
2142 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1990 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
2013 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2361 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
2161 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
2106 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
2132 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
2095 Okunma.
Haber Yazılımı