Yazı Detayı
04 Ocak 2020 - Cumartesi 15:32 Bu yazı 1113 kez okundu
 
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Şimdi neredeyse öyle biliniyor! Elbette “kahraman”, askerlerimizle birlikte Erzurum halkıdır, buna hanımlar ve çocuklar da dâhildir…

93 Harbi’nin Erzurum cephesi yazılmamış değildir. Savaşı ve arkaplanını kendisi de Erzurumlu olan Mehmed Ârif Bey yazmıştır. Başımıza Gelenler mühim bir eserdir. Ruslarla savaş ihtimali yükselirken Mahkeme reisi Nâfiz Paşa ile birlikte biri medrese öğrencilerinden müteşekkil gönüllü iki tabur meydana getirirler ve Mehmed, Ârif Milliye Taburu’nda sağ kol ağası (kıdemli yüzbaşı) olarak fiilen görev alır. Anadolu Ordusu Başkumandanı Gazi Ahmed Muhtar Paşa Erzurum’a gelince Ârif Bey’i mühimme başkâtipliğine getirir. Yani, savaşın fiilen içinde, merkezinde olan bir şahsiyet olarak Başımıza Gelenler’i yazar.

Mehmed Ârif bu konu ile ilgili şu tesbiti yapıyor: “O gün en dikkate değer unsurlardan biri de şudur: Erzurum’dan bir hayli hanım, muharebe eden askere, çamaşır sepetiyle ekmek peynir, zeytin getiriyor; bir kısmı da testilerle su taşıyordu, teşvik edici birçok sözler de söylüyorlardı.”

1935 Yılında yayınlanan Askerî Mecmua’da, Aziziye müdafaası, bizzat katılanları ve şahidleri ile de görüşülerek yazılmıştır. Akın Aktaş’ın aktarmasıyla, sonuçta Erzurum halkından 10-15 kadın, 450-500 erkek şehid olmuştur…

Erzurum’un müdafaasını sırf kadınlar üzerinden okumak, birtakım ironilere de yol açmıştır. Dadaş’ın fıkrası: Erzurumlu mizah yoluyla kadınların Aziziye kıyamını şöyle tiye alır: Erzurumluya sorarlar “Dadaş, Erzurum hanımları Aziziye Tabyası’na hücum edip Rusları püskürtürken şehrin erkekleri neredeydi?” Cevap: “Ben nem dadaş, duyduk ki Urus celir, girdik mereğe (samanlığa), bir de duyduk ki bizim hanımlar Urus’u kovmuş, çıktık merekten!”

Erzurum’un askerlik çağındaki erkekleri zaten cephedeydi, tabyalardaydı. Erzurum hanımları onlara yiyecek götürüyordu, sözleriyle teşvik ediyorlardı. Bu defa işin rengi değişmiş, şehrin askerlik çağı dışındaki yaşlı erkekleri, kadınları ve çocuklar da işe karışmıştı. Yani bir kadın kıyamında öte, bütün varlığı ile bir şehir ayaklanması sözkonusudur. Tabiî bu ayaklanmada kadınların rolünü önemsizleştirmez. Bu kıyamı sırf kadınlar üzerinden okumak da Erzurumlulara haksızlık olur.

93 Harbi’nin iki büyük kumandanı ve kahramanı var: Batıda Plevne Müdafaası ile tarihimize şan katan Gazi Osman Paşa, bunda herkes müttefik. Ya doğuda? Doğu’da da Gazi Ahmet Muhtar Paşa var. Fakat o Osman Paşa kadar hatırlanmaz.

Ahmet Muhtar Paşa Yemen’deki yararlıklarından ötürü 32 yaşında müşir (mareşal) olan bir kumandandır. Muhtar Paşa Yemen’den sonra Bakanlarda birçok başarılar kazandı. Rus saldırısına karşı Anadolu’nun müdafaası için Anadolu Harb Ordusu kumandanlığına tayın edildi. Erzurum’a geldi, hepi topu 48 bin asker vardı. Orduyu ihtiyatlarla güçlendirdi, Ardahan’a, Kars’a saldıran Rus ordusunu durdurmak için ileri harekata girişti birçok başarılar, zaferler kazandı.

Zivin bunlardan ilkidir. Gedikler (Kızıltepe) zaferi bilhassa önemlidir. 25 Ağustos 1877 günü âni bir hücumla kazanılmıştır. Bu zafer üzerine 2. Abdülhamid Ahmed Muhtar Paşa’ya “gazi” unvanı ile bir altın kılınç, iki at ve Murassa Mecîdî nişanı vermiştir. (Muhtar Paşa’nın gaziliğinin Osman Paşa’dan önce olduğunu da hatırlatalım.) 2 Ekim 1877’de Yahniler Savaşı’nda Muhtar Paşa 34.000 kişilik kuvvetiyle 70.000 Rus askerini durdurmuştur. Yahniler Savaşı hem istihkâm hem de meydan muharebesi olarak çok önemli bir askerî harekâttır. Muhtar Paşa, Alacadağ meydan muharebesinde iki paşasının askerleri ile esir olması üzerine çekilmeye başladı. 4 Kasım’da az sayıdaki askerle Erzurum’a geldi, askerlerini Aziziye tabyalarına yerleştirdi. Bu çekilişin dahi askerlik cihetinden örnek teşkil edecek bir harekât olduğu belirtilmektedir. 8 Kasım’da Ruslar’ın Aziziye tabyalarına sızmaları ile başlayan şiddetli çarpışmada Erzurum halkının da desteği ile Rusları bozguna uğrattı ve Deveboynu’na kadar geri çekilmeye mecbur bıraktı. Aziziye müdafaası, Rus ordusunun Doğu Anadolu’daki ilerlemesini durdurdu. Gazi Ahmed Muhtar Paşa İstanbul’un müdafaası için İstanbul’a çağrıldı, 9 Ocak 1878’de İstanbul’a döndü, Dördüncü Ordu müşirliğiyle Anadolu Harp Ordusu başkumandanlığı böylece sona erdi.

Ahmet Muhtar Paşa’nın sonraki hayatında yine birçok başarısı ve önemli görevi var. Sadrazamlık da yaptı. Muhtemelen İttihatçılar tarafından Balkan Bozgunu’ndan sorumlu tutulduğundan, unutturuldu. Kendi sorumluluklarını dikkatten kaçırmak için onu sorumlu tuttular, hatta Divan-ı Harbe verdiler. 1919’da vefat ettiğinde Fatih Camii haziresine defnedilmesi, onunla ilgili oluşturulmak istenen olumsuz imajın fazla tesirli olmadığını gösterir. Fakat, İttihatçılar nezdindeki konumu olumlu olmamalıdır ki, Gazi Osman Paşa’ya gösterilen ilgi ondan esirgenmiştir.

Bütün bunları, bir hatırlatma mahiyetinde Erzurum tabyalarının düzenlenip “Nene Hatun Milli Parkı” yapılması üzerine yazdım.

Bir savaş, bir şehrin, elbette bir ülkenin savunması nasıl hatırlanmalıdır? Elbette lâyıkıyla! Nene Hatun’a hakkını vermek yetmez, bu cephenin “Gazi” başkumandanının da hakkını vermek gerekir. Bu aynı zamanda Başkumandandan başlayarak bütün ordunun şehidlerinin ve gazilerinin de hakkını teslim etmek anlamına gelir. Bir savaşta asıl kumandandan bahsedilmiyorsa bunun büyük bir eksiklik olduğu bilinmelidir.

Ahmet Muhtar Paşa, bu cephedeki savaşları Anadolu’da Rus Muharebesi isimli kitabında anlatmıştır. Yani hem kılıç hem kalem sahibidir. Sırf asker olarak değil, ilim cihetinden de önemli bir şahsiyettir. Matematik ve astronomiye dair eserleri Fransızca ve Arapçaya çevrilmiştir.

Tabyalar esaslı oluşturulan Millî Park’da Ahmet Muhtar Paşa ile ilgili hatırlatıcı bir anıt veya kitabe bulunması şarttır. Millî Parkın adının da Aziziye olarak değiştirilmesi daha hakşinas olacaktır. Bu park içinde Nene Hatun ve Erzurum halkının kahramanlıklarına dikkat çekecek unsurlar da ebette bulunmalıdır. 

 
Etiketler: Aziziye, sırf, Erzurum, hanımlarının, bir, kalkışması, mıydı?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
10 Kasım 2021
“Hayat”ımıza kim kastediyor?
644 Okunma.
05 Kasım 2021
“Hazar Baba, yıldırımlar çakanda!”
525 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-3 Şehirde öncü bir vakıf!
423 Okunma.
04 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-2 Güne düştüm, güne düştüm!
378 Okunma.
02 Kasım 2021
Elaziz’de üç güneşli gün-1 Harput'un Yokuşuna-Fırat’ın Akışına…
441 Okunma.
06 Eylül 2021
Fuat Köprülü’nün, yahut da ilmin 1930’lardeki trajedisi neden yazılmaz?
631 Okunma.
04 Ağustos 2021
Yazı, Yazarlık, Modern Zamanlarda Yazar
564 Okunma.
03 Ağustos 2021
Tesettür, örtünme, başörtüsü…
629 Okunma.
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
1937 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
949 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
855 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
911 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
776 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
778 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
1002 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
1011 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
1039 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
995 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
1010 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
1108 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
875 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
879 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
1036 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
1149 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
1305 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
1072 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
1196 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
1442 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
1105 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
1006 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
1075 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
1596 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
1091 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
1125 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
1163 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
1063 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
1111 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
1121 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
1089 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
1136 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
1147 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
1132 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
1223 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
1162 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
1038 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
1174 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
1425 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
1083 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
1147 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
1375 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
1297 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
1212 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
1150 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
1186 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
1112 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
1287 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
1318 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
1167 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
1088 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
1664 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
1269 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
1143 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
1252 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
1356 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
1330 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
1078 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
1227 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
1206 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
1520 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
1227 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1689 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
1455 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
1411 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
1535 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
1461 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
1152 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
1548 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
1516 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
1418 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
1378 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1680 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1647 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
1454 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
1531 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1559 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1566 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1650 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
1574 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1689 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1604 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1621 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1674 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1572 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1862 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1588 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1841 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1722 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1610 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1524 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
1497 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1712 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2626 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1617 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1724 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1690 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
2022 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1826 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1777 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2477 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1988 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1969 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2503 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
2174 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
2015 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
2133 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1867 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
2258 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
2076 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
2062 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1867 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1975 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1889 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2612 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
2128 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
2251 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2497 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
2256 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
2470 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
2323 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2774 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2836 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
2255 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
2421 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1915 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
2282 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
2261 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
2136 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
2071 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
2108 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
2219 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
2005 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
2315 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
2163 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
2215 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
2023 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
2279 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
2117 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2957 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
2255 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
2367 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
2160 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
2264 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
2271 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
2287 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
2405 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
2234 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
2233 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2653 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
2444 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
2419 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
2495 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
2378 Okunma.
Haber Yazılımı