Yazı Detayı
25 Eylül 2018 - Salı 15:48 Bu yazı 1096 kez okundu
 
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Birisi bugünümüz: Sonu “fest”le biten çok sayıda faaliyet yapılıyor; sonuncusu Teknofest’ti. Fest, “festival”in kısaltılmışı. Biz festivali “şenlik” karşılığı kullanıyoruz, fakat bayram mânasına da geliyor.

Bugünlerde Dil Bayramı var. Ona “Linguafest” diyeceğimiz günler de gelir mi?

Dil şuuru kaybedilir ve batı dillerinden kelimeleri gelişigüzel kullanma temayülü bu tempoda sürerse, “bir gün neden olmasın” diyebiliriz!

Aslında Dil Bayramı, dil devriminin bayramı…Latin alfabesine geçtiğimiz için de bayram etmiştik. Artık bu bayram kutlanmıyor.

Büyük ekseriyet, inkılap tarihi kitaplarında yazıldığı gibi, Atatürk’ün bizi öğrenilmesi zor Arap harflerinden kurtararak dünyaya örnek teşkil ettiğini sanır. Oysa Türk âleminde Latin alfabesine geçişte öncülük Saha/Yakutlardadır. Onlar 1917’de Latin alfabesi kullanmaya başlamışlar. (Yakutların daha önce Hıristiyanlaştırıldıklarını da kaydedelim.) 1926’da Bakü’de yapılan Türkoloji kongresinde de Türklerin Latin alfabesine geçmesi kararı alınmıştır. Rusların bu kararın alınması için gösterdikleri çaba dikkate değerdir. Her halde, ilk yapılması gereken Türkleri Müslüman geçmişinden koparacak bir değişikliktir, bunun esası da alfabe değişikliğidir. İlk aşamada Latin alfabesi, sonra Kiril alfabesi!

***

Azerbaycan’da Latin harflerine neredeyse Türkiye ile eşzamanlı geçilmiş, bu on yıl dahi sürmeden Sovyetler Birliği’nin merkezi yönetimi Azerilere Kiril alfabesini dayatmıştır!

Azerbaycan’ın Sovyet sonrası bağımsızlığı ile tekrar Latin alfabesine dönüş de gündeme gelmiştir. Latin harflerine geçiş birden olmamış, 2000 yılında süreç tamamlanmıştır. Azerilerin alfabesinde bizden farklı üç harf var. X hırıltılı h sesini karşılamak için kullanılmaktadır, kapalı a (ə) ve q. Azerbaycan’da basılmış bir Türkçe kitabı okurken bu harflerden ötürü hafif bir rekaket hissine kapılmanız muhtemeldir.

Üsküp’te Yahya Kemal’le ilgili bir toplantı vesilesiyle bulunurken, Azerbaycan’dan gelen bir dostumuz bize beş ciltlik bir külliyat hediye etti. Külliyatın genel başlığı Türk Dünyası. Azerbaycan’ın Türk dünyasına ilgisinin güzel bir örneği olarak kabul ettim bu hediyeyi. Dostumuz eleştirilerimi beklediğini de söyledi. Eleştirmek niyetiyle değil, daha çok merak saikiyle birinci kitabı okumaya başladım.

Bir kitap okumaya niyetlendiniz ve ilk sayfalarda şu kelimelerle karşılaştınız, ne düşünürsünüz?

Analitika, arhitektonika, diferensial, etno, fakt, fundamental, funksiya, geneologiya, humanitar, imperiya, informasya, integral, integrasiya, intensiv, konkret, konsepsiya, multukulturalizm, proses, real, respuplika, sfera, sivilizasya, spektr, süperetnos, tendensiya, transformiya, transkontinental, unikal…

Bunlar ilk üç sahifede geçen ve bazıları tekrarlanan latince kökenli kelimeler. Rusça üzerinden geçtiği için, farklı yazılışları var.

Bu kelimelerin çoğu, henüz bizde kullanımda değil. Bazıları belli bir alanla ilgili olarak kullanılıyor (diferansiyel, integral gibi).

Bu kelimelerin Türkçeleri yok mu? Hassasiyet gösterirseniz var. Tahlil, mimarlık, farklı, ırk, durum, esas, kavram, medeniyet…vs.

Peki neden bu kelimeleri kullanıyoruz?

***

Bunun psikolojik sebepleri var şüphesiz, fakat esas olarak dilimize özen göstermememiz. Kelime haznemizin darlığı da önemli bir sepep. Öyle zamanlar oluyor ki, Türkçeden batı dillerine geçen kelimelerin o dillerde aldığı şekli farklı bir şeymiş gibi kullanıyoruz: Kahve/kafe, cafe veya köşk/kiosk gibi…

Günlük hayatta züppelik olsun diye kullanılan bazı kelimeleri önemsemiyorum. Bir zamanlar şov (show) çok kullanılırdı, şimdi neredeyse aynı manada performans kullanılıyor. Yarın bir başka kelime moda olabilir. Asıl önemlisi devlet metinlerinin, kanun, tüzük, yönetmeliklerin dilidir. Bu metinlerde bir kelimenin kullanılması mecburi olarak yaygınlaşması anlamına geliyor. Mesela kanunla yeni bir kuruma vücut veriliyor: Helâl Akretidasyon Kurumu. Bu kanunla, akretidasyon, akredite gibi kelimeleri zorunlu olarak dilimize sokuluyor. Bu kelimelerin Türkçesi yok mu? Var elbette: Güvenilirlik, güvenilir!

Kendimize güvensek, bunlar olmaz!

25.09.2018- KARAR

 
Etiketler: ‘Teknofest’ten, sonra, ‘linguafest’!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
146 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
186 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
192 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
188 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
264 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
327 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
230 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
221 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
197 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
356 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
510 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
375 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
484 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
714 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
388 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
364 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
354 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
747 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
378 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
315 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
407 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
312 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
437 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
387 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
479 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
445 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
381 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
431 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
365 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
549 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
406 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
282 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
389 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
555 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
468 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
394 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
553 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
615 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
435 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
494 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
524 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
386 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
502 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
639 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
522 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
425 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
705 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
580 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
433 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
531 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
568 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
556 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
405 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
599 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
476 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
695 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
589 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1015 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
625 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
654 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
709 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
704 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
532 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
766 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
665 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
666 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
696 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
975 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
844 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
712 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
828 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
890 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
855 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
931 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
945 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
899 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
875 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
878 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
973 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
867 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
942 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
945 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
820 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1049 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
920 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
906 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
874 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1047 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
1961 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1027 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1004 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1308 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1186 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1071 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1844 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1360 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1332 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1807 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1434 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1236 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1249 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1206 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1526 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1290 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1213 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1224 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1227 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1275 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
1590 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1365 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1480 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1811 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1391 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1642 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1754 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2057 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2105 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1488 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1501 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1212 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1499 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1295 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1442 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1329 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1426 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1440 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1366 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1356 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1256 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1496 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1323 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1572 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1385 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2167 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1541 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1632 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1505 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1610 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1556 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1547 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1634 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1473 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1534 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1721 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1631 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1541 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1631 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1621 Okunma.
Haber Yazılımı