Yazı Detayı
26 Ekim 2017 - Perşembe 13:28 Bu yazı 965 kez okundu
 
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

O zor günlerde, imkânların tükendiği, ekonominin çöktüğü, beşeri dünyasının hasta, sakat ve kadınlardan oluştuğu bir ülkenin geriye kalan münevverleri, aydınları, askerleri, din adamları, eşrafları bir araya gelerek Kasım 1918 yılında "Vilayât-ı Şarkiye Müdafaa-ı Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'ni" kuruyorlardı. Süleyman Nazif'in kuruluş çalışmalarına katkı sunduğu ve Harputlu Nedim Beyin başkanlık yaptığı cemiyet 13 Kanunu Evvel 1918 yılında resmen kurulmuş, 2 Aralık 1918'de alınan kararla  faaliyetlerine hız vermişti.

İstanbul'da bulunan Cevat Bey(Durusunoğlu) "Vilayât-ı Şarkiye Müdafaa-ı Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'nin  kuruluş yetkisini almış, Erzurum'a gelmişti. 3 Mart 1919'da cemiyet resmen kurulmuş, Hakkızade Fehim, Müftü Sadık, Binbaşı Süleyman ve diğer üyeler bir araya gelmek suretiyle  İlk toplantısını Nisan 1919'da yapmış, başkanlığa Hoca Raif Dinç'i getirmişti. Cemiyetin toplantı yerlerinden biri "Asarı Numune-i Terakki Mektebi", diğeri İnas Rüştiye mektebi binasıydı.

Erzurum'da bunlar olurken Yunanlılar İzmir'i işgal etmiş, çevrede katliamlarına ve işgallerine devam etmişlerdi. Bu durum Erzurum'da tepkilere sebep olmuş halk galeyana gelmiş, 15 mayıs 1919'dan sonra mitingler yapılmaya, işgaller protesto edilmeye başlamıştı. Erzurum halkı için 16 Mayıs matem günüydü.

18 Mayısta Lalapaşa meydanında binlerce Erzurumlunun katıldığı büyük bir miting tertip edildi. ABD ve diğer devletlere telgraflar çekildi. Gönderilen telgraflarda  Cevat, Süleyman Necati ve Hüseyin Avni Beylerin imzaları vardı.

İzmir işgal edilmiş, Erzurum halkı protestolara başlamışken ilçeler boş mu duracaktı. Durmadılar, onlarda işgali lanetlediler, telgraflar çektiler. Bayburt Müdafa-i Hukuk-ı Milliye Reisi Fahreddin İzmir'in işgal edilmesini protesto edenler arasında idi.

Bayburt'ta başlayan protesto dalgası Hınıs kazasında yapılan mitingle devam etti.  Alınan kararları telgrafla ilgililere gönderen heyetin başkanlığını  Belediye Reisi İsa Bey ve heyeti yapmıştı. Başta İstanbul hükümeti olmak üzere tüm devlet başkanlarına telgraflar çekilmişti.

Pasinler kazası adına Belediye Reisi Derviş Efendi, 5000 kişinin katıldığı dev miting sonrası alınan kararları telgrafla dünyaya duymak ve ilgili tüm devletlere işgalin sona erdirilmesi için çağrıda bulundu.

Şehir ve ilçelerde öfke dinmiyordu.  2 Haziran'da Erzurum ve Pasinler halkı İzmir'in işgalini telin eden mitingler tertip ediliyor, derhal  işgale son verilmesi isteniyordu.

3 Haziran 1919 yılında İspir'de büyük bir miting daha yapılmış, 20 bin kişi mitinge katılmış, Kaymakam Nesimi Bey alınan kararları telgrafla ilgili tüm devletlere iletmişti.

İspir Müdafaa-ı Hukuk-ı Milliye Reisi Cemal Bey, Vilson'a işgalin sonlandırılması için  telgraf çekiyor ve işgali protesto ediyordu.

Hınıs Kazasında ikinci bir miting tertip edilmiş telgraflarla yine  ilgili taraflar uyarılmıştı.

Pasinler, İspir, Bayburt, Hınıs'ı Kiğı haklı takip ediyor, Belediye Reisi yapılan mitingi telgrafla taraflara bildirenler arasına katılıyor, Hüseyin Hüsnü  Kiğı'lıların duygu ve düşüncelerini dünyaya ilan ediyordu.

Bütün bunlardan sonra 7 Haziran 1919 yılında Erzurumlular durumu sadarete telgrafla bildirerek kararlı olduklarını üzerlerine düşecek görevleri yapmaya hazır olduklarını beyan etmişlerdi.

8 Haziranda "Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti" İnas Rüştiye binasında toplanmış,  Hüseyin Avni Bey'den başka 22 üye toplantıda hazır bulunmuşlardı.

Vilayet Kongresi olarak tarihe geçen bu faaliyetler sonunda 17-21 Haziran arasında çalışmalarını tamamlayarak tüm dünyaya "Doğu Anadolu'nun ikinci bir Kırım olmayacağı" yolunda kesin, kararlı olacaklarını ilan etmişlerdi. Ermenilere kesinlikle direnilecek,  bu konuda gereken tüm tedbirler alınacaktı.

Ayrıca karalar içinde şehirde  iptidai mekteplerin yanında bir Darulmuallimin açılması kararlaştırılmış, göç yasaklanmıştı.

23 Temmuz 1919 yılında yapılan Erzurum Kongresi  kararlardan biri "Kuvay-ı Milliyeyi Amil, Milli İradeyi hakim kılmak esastır" ilkesi Kurtuluş savaşına giden yolun ilk basamaklarından biri olmuştu.

Bu arada  1 Mayıs 1920 de Telgrafçılar Cemiyeti kurularak resmen Milli Mücadele'nin haberleşme işinde Erzurumlu PTT'ciler önemli görevler üstlenmişlerdi.

İstanbul'un işgali üzerine Lalapaşa meydanında yapılan miting ve Murt Paşa Cami'sinde dönemin kadın muallimlerinin öncülüğünde bayanların katıldığı,önce Mevlit okutulup peşinden minbere çıkan Zeliha Faika Ünlüerin'in yaptığı konuşma katılanları ayağa kaldırmış, akabinde  ABD ve diğer Avrupa devletlerinin hükümetlerine telgraflar çekilmiş, Erzurumlu kadınların haklı istekleri cihana duyurulmuştu

Kasabaların halkı tarafından düzenlenen protesto mitingleri ve alınan kararlar başta İstanbul hükümeti olmak üzere itilaf devletlerine ve ABD'ye çekilen telgraflarla İstanbul'un işgali telin edilmiş, Türk milletinin bu yapılan haksızlıkların altında kalmayacağı tüm dünyaya ilan edilmişti.

Sonuç olarak yukarıda sıraladığım olaylar, 23 Temmuz Kongresi'nin kazandırdığı moral, aslında Milli Mücadele Erzurum'da başlamıştır konusundaki tezi güçlendirmektedir. Kuvay-ı Milliye'nin kurulup gelişmesinin başlangıcında, gelişmesinde Erzurum hep ön sırada olmuştur. O halde artık resmi belgelere bunun böyle geçmesinin yararı vardır. Bilim adamlarının bu yönde çaba harcamaları, gerçekleri gün yüzüne çıkarmaları ve bu yönde kamuoyu oluşturmaları gerekmektedir.

                      

 

 
Etiketler: Milli, Mücadele, Erzurum'dan, Başlıyor-3,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
214 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
293 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
350 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
604 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
631 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
348 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
493 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
388 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
495 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
413 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
738 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
700 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
580 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
646 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
610 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
482 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1058 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
704 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
422 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
548 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
758 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
533 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
763 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
528 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
718 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
1215 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
1392 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
642 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
826 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
598 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
757 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
868 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
691 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1068 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
1493 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1049 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1101 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
691 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
882 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
799 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
917 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
788 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
756 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
800 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
1125 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
933 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
952 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
889 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
1369 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
901 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
812 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
899 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
940 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1017 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1071 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
960 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
983 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
892 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1036 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1092 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1013 Okunma.
Haber Yazılımı