Yazı Detayı
10 Eylül 2018 - Pazartesi 23:16 Bu yazı 1247 kez okundu
 
Makam aracı mı, araç makamı mı?
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 

Yönetimin olduğu yerde bürokrasiden söz etmemek mümkün değildir. Bürokrasi, yani “memurîn”; daha eskiden “kalemiye”…

“Bürokrasi”nin başka bir anlamı daha var: “Bir işin karmaşık bir şekilde, vakit ve emek israfına yol açarak yürütülmesi, yani kırtasiyecilik…”

Türkiye’de bürokrasinin modernleşme döneminde yükselişe geçtiğini, Osmanlı sisteminin önemli bir uygulaması olan müsadereyi kaldırarak ciddi bir merhale kat ettiğini biliyoruz. Bu Reşid Paşa’nın başarısıdır. Şinasî Reşid Paşa’yı bu yüzden över: Bildirir haddini sultana senin kanunun!

Sultana haddini bildiren Reşid Paşa kanunu, şairimize göre bir “ıtıkname”dir. Yani kölelere hürriyet veren belge…Bu ıtıkname Reşid Paşa’nın döneminin en zengin şahsiyetlerinden biri olmasını sağladığını biliyor muydunuz?

“Müsadere” nedir peki? Osmanlı Devleti’nin Tanzimat öncesinde, mülkiyet anlayışının bir neticesi olarak, şahsa memuriyet vb. sebeplerle geçmiş malların, görev bitince padişah adına devletleştirilmesi…

***

Reşid Paşa, selefleri gibi, müsadereye tabi tutulsaydı, yani yüksek memuriyetler dolayısıyla elde ettiği mal varlığına el konulsa idi, dünyanın en zenginleri arasına girebilir miydi?

Cevabı malûm bu soruyu bir tarafa bırakalım, devlette israf denilince bürokrasinin hatırlanması üzerinde duralım. Türkiye’de hükümetler sık sık “tasarruf tedbirleri genelgesi” yayınlar. Bu sıradan bir alışkanlık değildir. Devletin israfı, “saçı bitmemiş yetimin hakkını yemek” olarak telakki edilir. (Bu arada hamileliğin beşinci ayında bebeğin saçının teşekkül etmeye başladığını hatırlatalım. Yani daha doğum safhasının yarısındaki bebeğin hakkını yemek).

“Devletin malı deniz…” tekerlemesini de unutmayalım.

Bürokrasi sadece devletin değil, yönetim olan her kurumun meselesidir. Ticarette de sanayide de bürokrasi vardır. Fark şudur: Özel teşebbüste bürokrasi olabildiğince aklî (rasyonel) yönetilir. Devlette bu neredeyse imkânsızdır. Memuriyet öyle garantiler sağlar ki, denetim mekanizmaları yeri geldiğinde öylesine esnetilebilir ki…Kayırmacılık, torpil, kleantalist ilişkiler…Lüks ve ısraf, tabiî daha ötesi yolsuzluklar alır başını gider.

***

Türkiye’nin bürokrasi geleneği köklüdür, her değişimden sonra sisteme uyum sağlamayı becerir. Bugünkü iktidarın bütün sistemi kapsayacak yetişmiş bir bürokrasisi olduğunu söylemek mümkün değil, fakat bugün nereye gitseniz, siyasi iktidar mensubu görünümlü bürokratlarla karşılaşırsınız.

Türkiye ekonomik olarak geliştikçe, Devletin vergi gelirleri arttıkça, belki de artan refah oranını aşan bir lüks ve israf yaygınlaşmıştır. Devletle işi olan herkes, bunu kolaylıkla müşahede etmektedir. Her yönetici önce makam odasını (artık oda değil, daire! Birçok orta kademe yöneticinin oturduğu apartman dairesinden büyük “makam dairesi” olduğu söylenebilir) yeniler. Ardından makam arabası ve eleman takviyesi gelir.

Maliye Bakanı’nın makam araçları ile ilgili beyanları tasarruf sözkonusu olduğunda ilk göze çarpanın müzmin “araba sevdası” olduğunu gösteriyor.

Makam aracı ile ilgili mevzuat, 1960 darbesinden sonra tanzim edilmiştir. O zaman Demokrat Parti’nin bu alanda büyük israf yaptığı propagandası vardır. Özel otomobilin çok kıt olduğu bir dönemde (1950’de 35 bin, 1960’da 174 bin küsur, şimdi 23 milyon) bu propagandanın çok işe yaradığı tahmin edilebilir. Kanun makam aracını bakanlar, yüksek kurum başkanları, müsteşar, vali ve kaymakamlara has olarak görmektedir. Bunun dışında resmî kesimde kullanılan araçlar makam aracı değil, hizmet aracıdır ve üzerlerine “resmi hizmete mahsustur” ibaresi yazılması gerekir…

Kanun eskimiştir, fakat 60 küsur yıldır değiştirilmemiştir, çünkü gerek görülmemiştir, bürokrasi bir yolunu bulmuş, mevzuatta olmayan makam aracını oldukça geniş bir yönetici kademeye yaymıştır. Oysa bir kurumda makam bir tanedir. Verileni almak kolay değildir. Yeni bir zihniyetle meseleyi ele almak, bürokrasiyi makam aracı, sekretarya, lojman bağımlısı yaparak halktan koparan sistemi değiştirmek gerekir.

***

Kamu kesiminde “israf” denilince ilk makam araçlarının gündeme gelmesi israfla köklü bir mücadelenin gözetilmediği şeklinde de anlaşılabilir. Kaynak israfı, enerji israfı ve nihayet insan israfı…Ve alıp başını giden lüks… Bütün bunlar göz önüne getirilmeden israfı önlemek boş bir dönem beyanı olarak kalır.

 
Etiketler: Makam, aracı, mı,, araç, makamı, mı?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
145 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
247 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
162 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
180 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
171 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
195 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
195 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
232 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
245 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
241 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
316 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
385 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
277 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
266 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
268 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
414 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
561 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
419 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
536 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
771 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
462 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
401 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
414 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
787 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
431 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
367 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
483 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
360 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
483 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
433 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
536 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
488 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
456 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
487 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
414 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
607 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
480 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
340 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
448 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
609 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
519 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
444 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
630 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
672 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
488 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
543 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
583 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
430 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
555 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
686 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
574 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
487 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
758 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
625 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
474 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
586 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
622 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
603 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
455 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
653 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
526 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
763 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
642 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1058 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
680 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
711 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
760 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
767 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
578 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
813 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
718 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
709 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
747 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1022 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
890 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
765 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
869 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
941 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
906 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
987 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
992 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
946 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
921 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
928 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1017 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
918 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
991 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
988 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
867 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1094 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
976 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
945 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
920 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1096 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2011 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1068 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1133 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1052 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1349 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1111 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1891 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1398 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1378 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1855 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1480 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1281 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1286 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1259 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1569 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1336 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1266 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1274 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1285 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1327 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
1673 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1410 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1534 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1854 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1509 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1694 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1798 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2113 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2148 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1527 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1549 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1263 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1545 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1361 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1502 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1380 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1470 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1488 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1416 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1408 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1305 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1542 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1373 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1613 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1432 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2220 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1590 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1681 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1546 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1664 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1604 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1596 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1698 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1520 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1585 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1779 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1674 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1586 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1704 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1684 Okunma.
Haber Yazılımı