Yazı Detayı
31 Ekim 2019 - Perşembe 21:57 Bu yazı 140 kez okundu
 
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI

Dünyanın kadim şehirlerinden biri, tarihî İpek Yolu'nun üzerinde, kara, hava ve demir yolu ağı ile dünyaya bağlanan bir şehir neden geri gider? Acaba bunun sosyal, kültürel, ekonomik sebepleri nelerdir? Bunun üzerinde kendimce bir şeyler karaladım. Konuyla ilgili tespitlerim aşağıdaki bilgiler demetidir. Bunlar:

1-Ticari geleneğin olmaması

Bir şehrin, bir bölgenin ekonomik ve sanayi gücünün olabilmesi alt yapısının bu işe uygun olmasına bağlıdır. İpek Yolu şehri olarak ticarî ürünlerin depolandığı, takas edildiği ve nakledildiği yer olmasına karşılık incelemeler gösteriyor ki tüccar zümresi tarih boyunca İranlı, Hintli, Arap, Hitaylı veya Uzakdoğulu oluşmuştur. 1930'larda İranlılar çekilince yerine Karadenizli esnaflar gelmiş, onlarda 1975'lerde çekilince ticari özellik büyük ölçüde yara almış, köylerden ve doğudan gelen esnaf ve sanatkarlık bilgisi az olan insanlar esnaflık yapmaya başlayınca ciddi sıkıntılar ortaya çıkmıştır. Yerli ahali daha çok ara eleman, hizmet sektöründe kahvecilik, fırıncılık, lokantacılık veya rençpercilik yapmış, bunun sonucunda şehirde istikrarlı ticarî gelenek oluşmamıştır. Şehirde yapılacak bir araştırmada görülecektir ki; ticarî geleneği devam ettiren asırlık aileler yoktur.

2-Sanat ve Esnaflık Geleneğinin Köklü Olmaması:

Ticaret ve Sanayi Odası, Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına kayıtlı 15.000'den fazla üye olmasına karşılık yapılacak bir araştırma gösterecektir ki bu kadar üye içinde dededen toruna intikal eden esnaf ve sanatkâr zümresi olarak hayatını sürdürenlerin sayısı 100'den fazla değildir. Geleneğin olmadığı yerde şehir, ülke veya dünya çapında marka çıkmaz, üretilemez, dolayısıyla ekonomik gelişmede sağlanamaz.

3-Birlikte İş Yapma Kültürünün Zayıf Olması:

Osmanlı ve Cumhuriyet'te bireysel olan ticari işler 1950 sonrası kolektif çalışmayı gerekli kılmış, bunun sonucunda bazı müteşebbisiler bir araya gelerek un, tuğla, ayakkabı fabrikası kurmuş, Aşkale, Oltu, İspir'de kömür ocakları açılmış, çorap üreten iki fabrika hayata geçirilmiştir. 1974 yılında kömür işletmeleri devletleştirilince bir araya gelme, iş yapma kültürü yara almış, ilerleyen yıllar her ne kadar bir kısım insanın bir araya gelmesiyle bir şeyler yapılmaya çalışılmışsa da DOYASAN Yağ Fabrikası, TEDAŞ'ın özelleştirilmesi, Şeker Fabrikasının satılması ve Dershaneler örneğinde olduğu gibi uzun ömürlü olamamıştır.

4-Üretme Alışkanlığından Yoksun Anlayış:

Ekonominin ana esası üretme olmasına karşılık burada başarılı olunamamıştır. Köylü tarlasını ekmekten, hayvan besicisi besicilik yapmamaktan, kömür işletmeleri kapanmaktan, süt endüstrisine dayanan mandıralar kapanmaktan, şeker pancarı üretimi özeleştirmeden kurtulamamış ve üretim büyük yara almıştır. Yeşil mercimeği ekmekten kaçınmış, patates üretiminde yaya kalmış, bal üretimini yani arıcılığı Karadenizli yetiştiricilere kaptırmışız.

5- Fabrikaları Satın Alanların Ekonomik Durumu:

1980'lere kadar az veya çok sanayileşme hamleleri olmuş, orta ölçekli 20 den fazla fabrika şehirde üretime geçmiş, ancak 1980 sonrası özelleştirme adına pek çok fabrika satılmış, hurdaya çıkarılmış,

Erzurum da "Sanayi olmaz" anlayışı hakim düşünceye dönüşünce sanayileşme son bulmuştur. Özelleştirmede fabrikaları alanların fabrikatörlük geçmişi birikmiş sermayesi, bilim ve teknolojik alt yapısı olmadığı gibi bırakın ilave yapmayı işletme sermayelerinin olmayışı, işletme kültürünü bilmemeleri, bankalara dayalı kredi kullanmaları, hatta ne üreteceklerine bir türlü karar verememeleri neticeye çok ciddi olumsuz etki etmiş, işletmeler birer, ikişer devre dışı kalmışlar....!

6-Satıcının ve Alıcının Şehirde Üretilene Yanlış Bakması:

Şehrin zihin yapısı kaliteli ürün yapılsa bile sanayicisi, esnafı ve tüketicisi tarafından kabul görmemiş, neticede işletmeye sermaye yatıranlar iflas ederek yok olmuşlardır. Örneğin 1970'lerde mütevazi atölyelerinde üretilen el arabası esnafımız tarafından alınıp satılmamış, kapı komşusu bile komşusunun ürününü almamış, üretici malını İstanbul tüccarına satmış, İstanbullu tüccar sadece soğuk damgasını vurarak tekrar Erzurum'a gönderdiğinde alıcılar gördün mü? İşte araba dediğin böyle olur diyerek Erzurum'da üretilen el arabasını daha pahalı olarak almıştır. Başka bir örnekte Turalıoğlu Sacları Erzurum da üretilmiş, ama kendi esnafımız, inşaatçılar bu saçları almamış, İstanbul'dan gelen sacları tercih etmiş, böylece Turalıoğlu sac fabrikasının İstanbul'a taşınmasına sebep olmuştur.

Bir diğer örnek elektrik kabloların da görülmüş, Erzurum da üretilen kablolar alınmamış buna karşılık HES kablo tercih edilerek kendi üretimimiz baltalanmıştır. Şehir merkezinde ve Aşkale'de iki ayrı çorap ve çamaşır fabrikası kurulmuş, ne yazık ki üretilen ürünler önce İstanbul'a gitmiş, oradan tekrar şehre gelerek satılmış, bu durum maliyeti artırınca fabrikalar kapanmıştır. Dr. Cemil Çil ve ortaklarının kurduğu Döküm fabrikası, Efraim Güngör'ün kurduğu Ef-Gün Sanayi tesisleri müşterisizlikten kapanırken, Dedeoğlu Kazan Sanayi tarafından üretilen kazanları kurumlar ve inşaatçılar almamış, Trabzon'dan gelen Hür-SAN kazanları tercih edilerek üretimin dolaylı yoldan engellenmesi gerçekleşmiştir.

7-Siyasi Güç Şehir Ekonomisine Hiç Bir Katkı Sunamaması:

Günümüzde şehirlerin kalkınmasında siyasetin ve siyasilerin çok ama çok etkisi var. Beş yıllık planlar yapılırken güçlü siyasiler kendi şehirlerini bir adım öne çıkarmakta, kaynak ayarlamakta ve yatırımların şehirlerine yönelmesini sağlamaktadır. Atatürk Üniversitesinin kurulması Rıfkı Salim Burçak hocanın gayretiyle olduğu gibi Şeker Fabrikasının yapılması da yine dönemin siyasilerinin sempatik tavırlarından destek almıştır. Buna karşılık Erzurum Yem, Süt, Şeker fabrikalarının satılması, Tarım Aletleri Fabrikasının önce özelleştirilmesi, sonra kapatılması, Zirai Donatım Kurumunun tasfiyesi yine siyasiler eliyle olmuştur. Ne yazık ki her ilin siyasileri şehirlerine yatırım götürmeye gayret sarf ederken, 1980 sonrası bizim siyasilerimiz fabrikaların satılıp heder olmaları konusunda ciddi faaliyet gösterememişler, hatta destek olmuşlardır. Süleyman Demirel'le görüşmek isteyen ziyaretçiler örneği bu durumun açık teyit edilmesi değilmidir?

8-Göç Göç

Şehirlerin en önemli problemi göç alma veya göç vermektir. Erzurum için göç asıl problemdir. Tarlaları ekilmemekte, Yaylalarında sürüler otlamamakta, küçük işletmelerde kapanmaktadır. Bunun sonucu vatandaş çocuğuna iş bulma ümidiyle büyük kentlere gitmekte, giderken nesi varsa hepsini alıp götürmektedir. Böylece sermaye, beşeri güç, zihinsel güç ve yetişmiş insan gitmektedir. Bu durum şehrin, siyasi, ekonomik, kültürel ve demografik değişimine yol açmakta olup bir an önce bunun çözülmesi gerekmektedir.

9-Sonuç:

Yukarıda sıraladığımız nedenlerden dolayı şehir sosyo-pisiklojik hastalığa yakalanmış, kültürel kırıma, ekonomik yıkıma uğramış, sürekli beşeri varlığını kaybetmiştir. Bütün bunlara karışı yapılacak iş, şehrin zihin kodlarını değiştirmekle sağlanacağı aşikardır. Şehrin maraba kültüründen, gelene ağam, gidene paşam deme anlayışından, mahalle baskısından, yanlış dini söylemlerden kurtulmasıyla mümkün olacağını insanımıza anlatmakla sağlanabilecektir. Bunun için iki üniversitemiz, yetişmiş insan potansiyelimiz, siyasetle iştigal eden insanlarımız el ele, gönül gönüle çalışarak zihin değişimini sağlamaları gerekmektedir. Çünkü "gerçek zihinlerde şekillenir, gönüllerde zenginleşir, beyinlerde meyve verecek hale gelir, top yekun hareketle hayat bululur".

Bunu sağlayacak bilim adamlarına, din adamlarına, şehri savunan siyasetçilere ve gönlünü, yüreğini şehre adamış adsız kişilere şimdiden selam olsun.

 
Etiketler: ERZURUMUN, GERİ, KALMASININ, ZİHİN, KODLARI,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
163 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
76 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
113 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
110 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
167 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
99 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
181 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
437 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
169 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
325 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
192 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
185 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
192 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
220 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
196 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
152 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
224 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
251 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
256 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
240 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
288 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
347 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
285 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
244 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
509 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
711 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
477 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
494 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
470 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
966 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
526 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1047 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
841 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
629 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
702 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1032 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1080 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
665 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
948 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
775 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
827 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1017 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
1161 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1088 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
893 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1003 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
958 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
806 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1407 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1086 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
744 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
927 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1097 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
861 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1145 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
860 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1098 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
1849 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
1735 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1004 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1200 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
914 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1074 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1240 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1082 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1396 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
1835 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1367 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1432 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1027 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1225 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1161 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1304 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1125 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1108 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1131 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
1569 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1421 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1324 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1271 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
1725 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1266 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1208 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1259 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1296 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1304 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1348 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1426 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1319 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1364 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1227 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1376 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1436 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1419 Okunma.
Haber Yazılımı