Yazı Detayı
28 Aralık 2019 - Cumartesi 23:50 Bu yazı 464 kez okundu
 
Erzurum’da iki sıcak gün
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Beni Erzurumlu olarak görenlere asla itiraz etmem. “Erzurumluyum” demesem bile, “Erzurumlu değilim” demem!

Erzurum tasavvurumuzun oluşmasında çocukluğumuzda Ankara’da komşumuz olan Erzurumlu Neriman hanımın (rahmetli) tesiri vardır. Neriman teyzemiz Bir Kızılcahamamlı ile evlenmiştir, ama Erzurum şivesini, tavır ve hareketlerini sonuna kadar muhafaza etmiştir.

Hareket dergisi çevresine girdiğimizde Ezel Erverdi ve Bekir Erdem’den başlıyarak bir hayli Erzurumlu dostumuz, ahbabımız oldu. Bekir Soysal, sonra Çetin Baydar ve Erzurum tasavvurumuzu güçlendirdi. 1973 yılında bir Erzurum seyahatimiz oldu. Hareket camiasının Erzurum’daki faaliyetleri etrafında şehri ve şehrin bazı şahsiyetlerini tanıdık. Feyyaz İbrahimhakkıoğlu ile dostluğumuz sonraki yıllarda da artarak sürdü, rahmetle yâdediyorum.

1977’de Ulucami belgeliğini çekerken Erzurum Ulu camii de mekânlarımızdandı. Erzurum muhabbetimiz yeni dostlarla gelişerek devam etti ve bugünlere ulaştı. Burada merhum Sıtkı Aras’ı da anmadan geçemeyeceğim. Bu muhabbetin bir yansıması olmalı ki, Büyükşehir Belediyesi bir şehir kütüphanesine ismimizi verdi, üç yıl önce. 

Her yıl en az bir defa Erzurum’a yolumuz düşer. Bu defa, ETÜ (Erzurum Teknik Üniversitesi)’nin dâvetiyle “Mehmed Âkif ve Millî Mücadele” başlıklı bir konuşma için Erzurum yolundaydım. Uçak saatlerine göre şekillenen seyahatte Erzurum’da iki tam gün kalacağız. Ankara’da kış hafif seyrettiği için kışın merkezine doğru yola çıkarken hayli tedbirli idim. Başkentte yılda iki defa, 27 Aralık ve 12 Mart’da, Taceddin Dergâhı’nda Mehmed Âkif anmaları vesilesiyle giydiğim kalın paltoyu dolaptan çıkardım, fanilalar, atkılar derken şiddetli bir kışa hazırdım.

Uçaktan yol boyunca memleketi temaşa ederken yüksek dağların dahi kardan nasibini almadığını gördüm, ta ki Erzurum’a yaklaşıncaya kadar. Erzurum dağlarının karlı olmasına sevineceğimi tahmin etmezdim doğrusu. Uçağımız Erzurum havalimanına inmek için bir hayli alçaldı, fakat son anda burnunu yukarıya doğrultup inmedi. Eh biraz tedirgin olmadık değil, pilot açıklama yapacak denildi, ama bir açıklama da yapılmadı. Neyse yarım saatlik bir turdan sonra tekerler piste değdi.

Akşam vakti, hava umduğumuzdan yumuşak. Üniversiteden iki genç asistan Seyit Yavuz ve Yunus Alıcı bizi şehre ulaştırdılar. Tabiî, neredeyse değişmez mekânımız Öğretmenevi’ne. Abdülnasir Kımışoğlu’nu bizi beklerken bulduk. Abdullah Nehir’le (Öğretmenevi müdürü, fakat esaslı kitap okuyucusu, Nureddin Topçu hâfızı) çay muhabbetindeyken Hacı Ömer Özden Hoca geldi sağ olsun. Böylece yarının programı belli oldu.

Erzurum’u gezmeye nereden başlamalı?

Ömer Hoca ile Erzurum’u gezeceğiz. Erzurumlu değilsek de Erzurum bildiğimiz bir şehir. Ömer Hoca, şehre dışarıdan bakabileceğimiz bir gezi teklif ediyor. Şehre dışarıdan bakmak hem şehri bütün olarak görmek hem de tabii coğrafyasından geçmek anlamına geliyor. Erzurum’da bir farkı daha var bu gezinin: Tabyaları, şehidlikleri göreceğiz.

Soru sorduk ama cevabını vermedik; Erzurum’u gezmeye Abdurrahman Gaziden başladık. Nasıl İstanbul’u gezmeye Eyüp Sultandan başlanırsa, Erzurum’da da Abdurrahman Gazi’den başlamak şehir adabından olmalı. Biz şehirlerimizin fetihlerini ille de sahabeye, onu başaramazsak Horasan erenlerine bağlamayı severiz. Bu kutlu kişiler, şehrin kudsiyetini sağlar. Abdurrahman Gazi’nin sahabeden olduğu rivayet ediliyor. Bu rivayet köklü olmalı ki, Palandöken yamacında kabri var ve 18. Yüzyılda türbe yenilenmiş veya yeniden yapılmış. Türbe olunca cami de olur. Şimdi etrafı mesire yeridir. Biz bu mukaddes şahsiyetlerin etrafından toplanmak için bahane bulmakta mahirizdir. En uzun ziyaret beş-on dakikadır. Burada oturup kalkar, yiyip içerek vakit geçirirseniz saatlerce o ulu şahsiyetin komşusu olabilirsiniz.

Yolumuz Palandöken’e doğru. Palandöken mi, “Palandöğen” mi? Palan, binek ve yük hayvanlarına vurulan geniş ve süslü bir cins eğerdir. Öyle bir dağa çıkıyoruz ki bineklerimizin palanları dökülüyor…Şimdi Palandöken, en önemli kayak merkezlerinden. Bizim çocukluğumuzdaki basit kızaktan başka bir şeyle kaymışlığımız yok. Kısa bir seyirden sonra yolumuzu tabyalara çeviriyoruz.

Tabya demek, şehrin savunulması demek… Bu yapılar bir geçit şehir olan Erzurum’u düşman istilâsından korumak için 18. Yüzyıldan itibaren yapılmaya başlanmış, 19. Yüzyılda Rus tehlikesi artınca daha büyük ve güçlü tabyalar inşa edilmiş. Yakın zamanda Aziziye ve Mecidiye tabyaları Millî Park halinde düzenlenmiş. Mecidiye tabyası, adından anlaşılacağı gibi, Abdülmecid zamanında, Aziziye de Abdülaziz döneminde yapılmış. Kalan kısımlarıyla dahi devasa yapılar. Kara taştan bu sağlam yapılar, sadece ağır silahların konulduğu yerler değil, askerin yaşadığı kışlalarının ve diğer hayat alanlarının bulunduğu yerler. “93 Harbi” olarak bilinen 1887-1888 Rus savaşında tabyalar işgali geciktirmiş, fakat önleyememiş.

Tabyalarda şehidler için anıtlar var. Bir de Nene Hatun kabri yapılmış. Hayli mübalağalı, yani kocaman bir kabir. Kabirle kişinin eni boyunu ilişkilendirmek mümkün değilse de şöhretini ölçmek mümkün olabilir.

123456.jpg

Erzurum tabyaları, kaleden farksız. Ömer Özden hoca ile Aziziye’ tabyasında

 

Evet, bu tabyalarda 93 harbinin destanlarından biri yazıldı. Rus askerleri Türkçe bilen Ermeni öncülerle tabyalara sızdılar, uyumakta olan askerleri katlettiler, durum fark edilip de karşılık verilince silah sesleri şehirden duyuldu ve ilk Ayaspaşa Camii’nin müezzini tehlikeyi halka ilân etti, sonra bütün minarelerden salalar göklere yayıldı. Halk kadınlı erkekli eline her ne geçirdiyse, tabanca tüfekten çok balta, satır, tırpan, yatağan…Kapıp tabyalara doğru yürüdü. İsmail Habip Sevük halkın bu kıyamını anlatırken “Ey iman ne güzel ve ne büyük şeysin” diye naralanıyor adeta. Evet, tabyalar ve Erzurum bir süreliğine de olsa kurtulmuştur…Tabyalar kıyamının sırf Erzurum hanımlarına mahsus bir hareket olduğu sanılır. Elbette Erzurum hanımları bu kıyamın esas unsuru olmalıdır. Çünkü askerlik yapabilecek erkeklerin tamamı zaten tabyalarda müdafaa vazifesinin başındadır. Askerlik çağının dışındaki erkekler de şehirlerini müdafaa için canını dişine takarak tabyalara yürümüştür.

Bu halk direnişi sonucu ne olursa olsun tam bir destan manzarası arz etmektedir.

Bu kıyamda bir öncü, lider var mıdır? Ben derim ki bu kıyamın öncüsü, önderi, evini namusunu korumak için canını dişine takan Erzum halkıdır.

 
Etiketler: Erzurum’da, iki, sıcak, gün,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
97 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
145 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
136 Okunma.
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
176 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
211 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
221 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
219 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
289 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
358 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
253 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
244 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
234 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
390 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
534 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
402 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
515 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
745 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
430 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
384 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
392 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
768 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
405 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
346 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
451 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
340 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
457 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
408 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
511 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
468 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
410 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
390 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
582 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
455 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
318 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
429 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
586 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
500 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
426 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
593 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
640 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
461 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
519 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
560 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
412 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
533 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
664 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
551 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
460 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
736 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
608 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
455 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
557 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
596 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
585 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
430 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
633 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
500 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
734 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
621 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1034 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
659 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
686 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
737 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
736 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
553 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
793 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
690 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
689 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
724 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
997 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
866 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
746 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
848 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
915 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
885 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
960 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
969 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
927 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
901 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
903 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
997 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
893 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
967 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
964 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
845 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1072 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
956 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
925 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
899 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1073 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
1987 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1046 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1114 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1034 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1332 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1219 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1093 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1871 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1378 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1356 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1835 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1456 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1259 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1272 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1233 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1549 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1313 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1242 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1247 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1255 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1304 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
1624 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1388 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1508 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1834 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1425 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1672 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1777 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2080 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2130 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1511 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1527 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1241 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1527 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1328 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1480 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1358 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1449 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1468 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1393 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1384 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1281 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1519 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1348 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1593 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1411 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2192 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1566 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1656 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1527 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1642 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1575 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1571 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1660 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1504 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1561 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1749 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1652 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1562 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1676 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1662 Okunma.
Haber Yazılımı