Yazı Detayı
10 Ocak 2019 - Perşembe 20:11 Bu yazı 410 kez okundu
 
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Bu kışta kıyamette, İstanbul’dan yola düşmüşler…15 günlük zahmetli bir yolculuktan sonra Kızılcahamam’a ulaşmışlar.

Buradan ileriye geçmelerine izin verilmemiş. Onlar da açıklamalarını burada yapmak zorunda kalmışlar… Doğu Türkistanlılar yahut Uygurlardan söz ediyoruz.

Bu konuya girmemek için epey ayak sürçtüm. Beş yıl önce gördüğüm bir ülkeden bahsetmek, aradaki farkın olumsuz seyrini kayda geçirmek bana giran geldi. Keşke bu bedenimizin olmasa bile ruhumuzun anayurdu ile ilgili güzel şeylerden söz edebilse idik.

Batıda Bulgar Hanlığı ile neredeyse eş zamanlı doğuda Karahanlı Devleti Müslümanlık tarihimizin başlangıcını teşkil ediyor. İslâmî Türk edebiyatı dört bin kilometre doğumuzdaki bu coğrafyada başladı. Hepimiz Yusuf Has Hacib’in çapanından, kaftanından çıktık!

***

Urumçi’yi, Kaşgar’ı görmese idim, orada olup bitenlerle ilgili gözlemlerim olmasa idi, bu yazı kolay yazılırdı. Doğu Türkistan’da insanlık göz göre göre katlediliyor, yüzbinler toplama kamplarında zulüm görüyor, Çin işkencesi kavramının modern versiyonları uygulanıyor ve bütün dünya hiçbir şey yokmuş gibi davranıyor. Hele de Türkiye’de bazı çevrelerin bigâneliği “pes” dedirtiyor.

Çin dünyanın en fazla nüfusa sahip ülkesi, coğrafi olarak da kıta cesametinde. Çin’in dünyanın geleceğinde bugünkünden daha fazla rol oynayacağı görülebiliyor. Bu rol insanî de olabilir, gayri insanî de. Batılı sömürgeciler gayri insani rollerini uzun süre insanî gibi göstermeyi başarmışlardı. Artık foyaları döküldü. Çin daha işin başında farklı bir konumda olmadığını ortaya koyuyor.

Uygur bölgesi, Türkiye’nin iki katı araziye sahip, Çin’de Müslümanların çoğunlukta olduğu bir coğrafya. Uygur ülkesine Çin resmen “Şincan” diyor, yani “yeni fethedilmiş ülke”.

Çin’de İslâmiyet, 7. yüzyılda Müslüman tüccarlar tarafından yayılmaya başlandı. 10. Yüzyılın başında Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han Müslümanlığı benimsediği gibi halkını da islâmiyete yöneltti. Bu hadise tarihimizin dönüm noktalarından.

Çin’de resmî rakamlara göre 20 milyon Müslüman var. (Gerçek rakam bunun çok üstünde olmalı.) Çin’de Batılı Müslüman tüccarlarla evlenen Han Çinlisi hanımların oluşturduğu Hui’ler, Dongxiang (Dungan, döngen-dönmeler, müslüman olan Çinliler), Sala’lar, Baoan’lar ve nihayet Uygur, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar ve Tacik gibi Türkler veya akraba topluluklar bulunuyor. 47 etnik grubun yaşadığı söylenen Doğu Türkistan’ın/Uygur bölgesinin 20 milyona yakın nüfusunun yüzde 45’ini Uygurlar, yüzde 40’ını Han Çinlileri, geriye kalanı da diğer azınlıklar teşkil ediyor(muş).

***

5 yıl önceye dönelim. Bir vesile ile Urumçi’ye gittik. Burada birkaç gün kaldıktan Kaşgar’a, bu kadim medeniyet merkezine geçtik. Hava alanından şehir merkezine kavaklıklar arasından geçip giderken, 20-30 yıl önce Esenboğa’dan Ankara’ya gider gibiydik.

Güzel intibalar biriktirmeye çalıştık. Hep kontrol altındayız. İlk akşam kaldığımız otelden çıkıp, namaz kılacak bir cami aradık. 500 metre kadar yürüdükten sonra bir seyyar satıcıya selâm verdik, selâmımızı alınca, Müslüman olduğuna kanaat getirip, akşam namazını kılabileceğimiz bir cami sorduk. Yakında bir Dungan camisi vardır. Onun bize tavsiyesi, farklı istikamete ve biraz daha uzakta bir Uygur camisine gitmemiz… Epeyce yürüdükten sonra, yüksek binaların arasında sıkışmış, iki katlı bir camiye ulaşıyoruz. Akşam ezanı okunmak üzere…

Camide üç kişi var. Üçü de genç, üniversiteli. Onlarla konuşurken ezan okunuyor ve yaşlı bir hoca mihraba geçiyor. Namaz bittiğinde cemaatin on kişiye yaklaştığını görüyoruz. Namazdan sonra cemaatle sohbet imkânı arıyoruz. Şöyle düşünün: Türkiye’nin her hangi bir şehrine bir camiye Doğu Türkistan’dan bir müslüman geliyor… Nasıl sıcak bir alâka görür, burada hava aksi. Cemaatin ağzını bıçak açmıyor.

Ertesi akşam, başka bir yoldan gidip başka bir cami daha keşfediyoruz. Sokakta gördüğümüz “Kaşgar Pilavhanesi” tabelası, bize camiyi haber veriyor. Bu cami de avlulu ve iki katlı. Avluda dut ağacı dikkatimizi çekiyor. Daha bakımlı ve temiz bir camide olduğumuzu fark ediyoruz. Cemaat de dünkünün iki katı! Burada da cemaatle namazdan önce ve sonra sohbet etmeye çalışıyoruz. Almatı’dan gelmiş bir misafir Kazak konuşuyor sürekli…

Korkunun ne menem bir şey olduğunu cemaatin gözlerinden okuyoruz. Biz kimiz? Acaba ne maksatla bu camiye geldik, burada söylenenler nerelere ulaşır ve kimin başı bu yüzden yanar?

Bugün Urumçi hele de Kaşgar ziyaret edilebilir mi?

Bunun zorluğunu beş yıl önceye bakarak kavrayabiliriz. Biz davetliler, nezaret altında her yere suhuletle ulaşabilirken, Kaşgar’a giriş ve çıkışın sıkı kontrol altında olduğunu, izin belgesi olmadan bu şehirden giriş ve çıkışın mümkün olmadığını fark ediyoruz. Bu yüzden Uygur bölgesinde olup bitenlerle ilgili, insanın havsalasını zorlayan zulümlerle ilgili bilgiler bize şaşırtıcı gelmiyor. Şaşırtıcı olan, bu kadar zulme bütün dünya gibi bizim de bigâne kalmamız!

10.01.2019 Karar

 
Etiketler: Doğu, Türkistan, güllük, gülistanlık!,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
111 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
155 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
108 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
130 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
133 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
138 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
112 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
176 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
153 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
232 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
178 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
474 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
203 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
224 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
219 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
241 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
176 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
287 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
252 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
209 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
250 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
563 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
429 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
329 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
388 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
468 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
360 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
430 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
480 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
455 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
471 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
471 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
409 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
479 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
577 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
443 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
646 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
496 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
493 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
526 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
602 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
1469 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
632 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
688 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
569 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
876 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
789 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
687 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1508 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
928 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
984 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1376 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
978 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
809 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
785 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
816 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1127 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
846 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
750 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
837 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
730 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
845 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
993 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
968 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1030 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1337 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
937 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1044 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1363 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
1618 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
1676 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1014 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1024 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
798 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1023 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
856 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
971 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
837 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1058 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
972 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
926 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
973 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
856 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
930 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
881 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1099 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
909 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
1707 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1080 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1113 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1030 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1111 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1127 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1094 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1115 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1004 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1139 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1284 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1190 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1124 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1215 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1048 Okunma.
Haber Yazılımı