Yazı Detayı
02 Ekim 2018 - Salı 22:09 Bu yazı 814 kez okundu
 
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

Büyük Selçuklu Devleti'nin yükseliş dönemlerinde adı sultanların hep yanı başında anılan ve Siyasetname adlı eseriyle bütün dünyaca tanınan Nizam'ül-Mülk  1064 tarihinde vezir olmuş, 14 Ekim 1092 tarihinde bir Batınî kalleşin hançeriyle şehit edilmiştir.

Sultan Alparslan zamanında çok büyük hizmetleri olan vezir Sultan Melikşah'ın yetişmesinde ve onun hükümdarlığı döneminde önemli görevleri ifa etmesiyle tarihe geçmişti. Özellikle Nizamiye Medreselerini kurulması, devletin yönetimi için gereken kadroların yetiştirilmesi, ilim, adalet ve hikmet alanlarında yaptığı çalışmalar uzun asırlar Türk Devlet Geleneğinde önemli bir yer tutmuştu.

Nizam'ül-Mülk vefatına doğru sultanla arası açılmış, buna iki farklı sebep etken olmuştu. Bunlardan birincisi  Nizam'ül-Mülk'ün kabiliyeti, ileri görüşlü olması, uzun süren vezirliği, ona devlet nezdinde olağanüstü güç kazandırmış olmasıydı. Onun bu konularda pek isteksiz davranmış olduğunu göstermesine karşılık şartlar bu muazzam nüfuzu doğurmuştu.

Nizam'ül-Mülk'ün yaşı ilerlemesine karşılık şartlar onu güçlü hale getiriyordu. Halbuki devlet "Selçuklu" hanedanına dayanıyordu. Devlet ortak kabul etmiyordu. Bu durum sultan ile vezirin arasının açılmasına sebep oluyordu. Melikşah bu durumu önceden sezebilecek ehliyete ve liyakate sahipti.

İkinci sebep ise sultanın eşi Terken Hatun, zamanın halifesi ile evli olan kızının oğlu Cafer'i halifelik ve sultanlık varisi yapmak istek ve arzusundaydı. Böylece hem sultanlığı, hem de halifeliği Cafer'in şahsında toplayacak müthiş bir güç kazanacaktı. Terken Hatun bu arzusunu gerçekleştirmek için bazı devlet adamlarını yanına almıştı.

Devlet katları arasında dedikodular yayılmaya başlamış, Sultan ile vezirin arasını açma çabaları hızlanmıştı. Melikşah'a  menfi fikirler iletiliyor olayların kontrolden çıkması isteniyordu. Melikşah'ın vezirine gönderdiği mektup oldukça sertti. Mektupta:

"Sen benim devletimi ve memleketimi istila ettin. Evlatlarına ve damatlarına verdin. Bunlar benim adamlarıma saygı göstermiyor. Halka zulüm yapıyorlar. Sende bunları cezalandırmıyorsun. İstermisinki vezirlik divitini elinden, sarığını başından  alayım ve halkı tahakkümden kurtarayım."

Mektuptan anlaşıldığı kadarıyla durum vahimdi. Fakat oldukçada duygusal bir bakış açısını içeriyordu. Sultan bu mektubu vezire  onun baş muhalifleri eliyle göndermişti. Nizam'ül-Mülk mektubu okuyup cevap olarak:

"Devlete ortak olduğumuzu daha bilmiyormuydun? Bu vezirlik divitiyle sarık senin tacın ile öyle alakadardır ki, onları aldıktan sonra senin tacın da kalmaz, tahtın da" deme cesaretini göstermişti.

İşte bu hengamede Batınî'ler ortaya çıktı. Fakat yukarıdaki sert tartışmalara rağmen Sultan; vezirini azletmemiş onun "Siyasetname" adlı eserini takdirle karşılamış, devletin temel eserleri arasında yer etmesini sağlamıştır.

Bir tarafta Terken Hatun ve etrafındakiler, diğer tarafta vezir ve adamları ...! Derken Batınîler  fırsat kollamaya başar. Sultan Bağdat'a doğru yola çıkmış peşinden vezir yolculuğa başlamıştır. Nizam'ül-Mülk bir yerde mola verince bir Batınî fedaisi bir isteğinin olduğunu beyan ederek vezirin yanına sokulmuş, çıkardığı zehirli hançerle büyük veziri şehit etmişti.

Batınîlerin Nizam'ül-Mülk düşmanlığı iki ana merkezde toplanıyordu. Birincisi Vezir Sünni, Hanifi, Şafii çizgisinde olması, fikri sahada Batınîleri perişan etmesi, ikincisi silahlı mücadelede de onlara aman vermeyerek yok etmesiydi.

Tarih aslında Nizam'ül-Mülk'ün vezirlik hayatından günümüze aktarılacak çok önemli şeylerin olduğunu asırlar öncesinden bizlere haber veriyordu. Öneli olan okuyup, anlayıp ders çıkarmaktı.

24 Eylül 2018 /ERZURUM

 
Etiketler: , BÜYÜK, SELÇUKLU, VEZİRİ, NİZAM'ÜL-MÜLK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
395 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
194 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
287 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
559 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
366 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
426 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
677 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
703 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
406 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
577 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
466 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
553 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
519 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
761 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
647 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
713 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
666 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
542 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1127 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
778 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
482 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
630 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
833 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
594 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
831 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
588 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
783 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
1301 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
1456 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
714 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
894 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
655 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
825 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
934 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
753 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1126 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
1572 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1100 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1172 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
754 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
935 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
881 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
997 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
855 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
838 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
866 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
1184 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1005 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1014 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
958 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
1436 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
965 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
875 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
976 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1004 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1031 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1074 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1140 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1016 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1043 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
963 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1102 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1173 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1086 Okunma.
Haber Yazılımı