Yazı Detayı
02 Ekim 2018 - Salı 22:09 Bu yazı 1013 kez okundu
 
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

Büyük Selçuklu Devleti'nin yükseliş dönemlerinde adı sultanların hep yanı başında anılan ve Siyasetname adlı eseriyle bütün dünyaca tanınan Nizam'ül-Mülk  1064 tarihinde vezir olmuş, 14 Ekim 1092 tarihinde bir Batınî kalleşin hançeriyle şehit edilmiştir.

Sultan Alparslan zamanında çok büyük hizmetleri olan vezir Sultan Melikşah'ın yetişmesinde ve onun hükümdarlığı döneminde önemli görevleri ifa etmesiyle tarihe geçmişti. Özellikle Nizamiye Medreselerini kurulması, devletin yönetimi için gereken kadroların yetiştirilmesi, ilim, adalet ve hikmet alanlarında yaptığı çalışmalar uzun asırlar Türk Devlet Geleneğinde önemli bir yer tutmuştu.

Nizam'ül-Mülk vefatına doğru sultanla arası açılmış, buna iki farklı sebep etken olmuştu. Bunlardan birincisi  Nizam'ül-Mülk'ün kabiliyeti, ileri görüşlü olması, uzun süren vezirliği, ona devlet nezdinde olağanüstü güç kazandırmış olmasıydı. Onun bu konularda pek isteksiz davranmış olduğunu göstermesine karşılık şartlar bu muazzam nüfuzu doğurmuştu.

Nizam'ül-Mülk'ün yaşı ilerlemesine karşılık şartlar onu güçlü hale getiriyordu. Halbuki devlet "Selçuklu" hanedanına dayanıyordu. Devlet ortak kabul etmiyordu. Bu durum sultan ile vezirin arasının açılmasına sebep oluyordu. Melikşah bu durumu önceden sezebilecek ehliyete ve liyakate sahipti.

İkinci sebep ise sultanın eşi Terken Hatun, zamanın halifesi ile evli olan kızının oğlu Cafer'i halifelik ve sultanlık varisi yapmak istek ve arzusundaydı. Böylece hem sultanlığı, hem de halifeliği Cafer'in şahsında toplayacak müthiş bir güç kazanacaktı. Terken Hatun bu arzusunu gerçekleştirmek için bazı devlet adamlarını yanına almıştı.

Devlet katları arasında dedikodular yayılmaya başlamış, Sultan ile vezirin arasını açma çabaları hızlanmıştı. Melikşah'a  menfi fikirler iletiliyor olayların kontrolden çıkması isteniyordu. Melikşah'ın vezirine gönderdiği mektup oldukça sertti. Mektupta:

"Sen benim devletimi ve memleketimi istila ettin. Evlatlarına ve damatlarına verdin. Bunlar benim adamlarıma saygı göstermiyor. Halka zulüm yapıyorlar. Sende bunları cezalandırmıyorsun. İstermisinki vezirlik divitini elinden, sarığını başından  alayım ve halkı tahakkümden kurtarayım."

Mektuptan anlaşıldığı kadarıyla durum vahimdi. Fakat oldukçada duygusal bir bakış açısını içeriyordu. Sultan bu mektubu vezire  onun baş muhalifleri eliyle göndermişti. Nizam'ül-Mülk mektubu okuyup cevap olarak:

"Devlete ortak olduğumuzu daha bilmiyormuydun? Bu vezirlik divitiyle sarık senin tacın ile öyle alakadardır ki, onları aldıktan sonra senin tacın da kalmaz, tahtın da" deme cesaretini göstermişti.

İşte bu hengamede Batınî'ler ortaya çıktı. Fakat yukarıdaki sert tartışmalara rağmen Sultan; vezirini azletmemiş onun "Siyasetname" adlı eserini takdirle karşılamış, devletin temel eserleri arasında yer etmesini sağlamıştır.

Bir tarafta Terken Hatun ve etrafındakiler, diğer tarafta vezir ve adamları ...! Derken Batınîler  fırsat kollamaya başar. Sultan Bağdat'a doğru yola çıkmış peşinden vezir yolculuğa başlamıştır. Nizam'ül-Mülk bir yerde mola verince bir Batınî fedaisi bir isteğinin olduğunu beyan ederek vezirin yanına sokulmuş, çıkardığı zehirli hançerle büyük veziri şehit etmişti.

Batınîlerin Nizam'ül-Mülk düşmanlığı iki ana merkezde toplanıyordu. Birincisi Vezir Sünni, Hanifi, Şafii çizgisinde olması, fikri sahada Batınîleri perişan etmesi, ikincisi silahlı mücadelede de onlara aman vermeyerek yok etmesiydi.

Tarih aslında Nizam'ül-Mülk'ün vezirlik hayatından günümüze aktarılacak çok önemli şeylerin olduğunu asırlar öncesinden bizlere haber veriyordu. Öneli olan okuyup, anlayıp ders çıkarmaktı.

24 Eylül 2018 /ERZURUM

 
Etiketler: , BÜYÜK, SELÇUKLU, VEZİRİ, NİZAM'ÜL-MÜLK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
135 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
136 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
166 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
228 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
133 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
125 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
377 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
519 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
298 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
315 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
345 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
814 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
376 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
460 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
747 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
527 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
597 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
871 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
955 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
568 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
798 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
654 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
721 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
831 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
957 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
807 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
887 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
840 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
713 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1288 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
956 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
649 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
825 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1007 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
755 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1008 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
740 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
957 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
1606 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
1630 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
890 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1089 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
796 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
981 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1122 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
927 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1296 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
1737 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1255 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1330 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
920 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1107 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1043 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1176 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1014 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1004 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1018 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
1390 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1240 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1182 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1136 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
1609 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1156 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1071 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1129 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1162 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1201 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1249 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1306 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1195 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1230 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1139 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1273 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1340 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1278 Okunma.
Haber Yazılımı