Yazı Detayı
02 Ekim 2018 - Salı 22:09 Bu yazı 646 kez okundu
 
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

Büyük Selçuklu Devleti'nin yükseliş dönemlerinde adı sultanların hep yanı başında anılan ve Siyasetname adlı eseriyle bütün dünyaca tanınan Nizam'ül-Mülk  1064 tarihinde vezir olmuş, 14 Ekim 1092 tarihinde bir Batınî kalleşin hançeriyle şehit edilmiştir.

Sultan Alparslan zamanında çok büyük hizmetleri olan vezir Sultan Melikşah'ın yetişmesinde ve onun hükümdarlığı döneminde önemli görevleri ifa etmesiyle tarihe geçmişti. Özellikle Nizamiye Medreselerini kurulması, devletin yönetimi için gereken kadroların yetiştirilmesi, ilim, adalet ve hikmet alanlarında yaptığı çalışmalar uzun asırlar Türk Devlet Geleneğinde önemli bir yer tutmuştu.

Nizam'ül-Mülk vefatına doğru sultanla arası açılmış, buna iki farklı sebep etken olmuştu. Bunlardan birincisi  Nizam'ül-Mülk'ün kabiliyeti, ileri görüşlü olması, uzun süren vezirliği, ona devlet nezdinde olağanüstü güç kazandırmış olmasıydı. Onun bu konularda pek isteksiz davranmış olduğunu göstermesine karşılık şartlar bu muazzam nüfuzu doğurmuştu.

Nizam'ül-Mülk'ün yaşı ilerlemesine karşılık şartlar onu güçlü hale getiriyordu. Halbuki devlet "Selçuklu" hanedanına dayanıyordu. Devlet ortak kabul etmiyordu. Bu durum sultan ile vezirin arasının açılmasına sebep oluyordu. Melikşah bu durumu önceden sezebilecek ehliyete ve liyakate sahipti.

İkinci sebep ise sultanın eşi Terken Hatun, zamanın halifesi ile evli olan kızının oğlu Cafer'i halifelik ve sultanlık varisi yapmak istek ve arzusundaydı. Böylece hem sultanlığı, hem de halifeliği Cafer'in şahsında toplayacak müthiş bir güç kazanacaktı. Terken Hatun bu arzusunu gerçekleştirmek için bazı devlet adamlarını yanına almıştı.

Devlet katları arasında dedikodular yayılmaya başlamış, Sultan ile vezirin arasını açma çabaları hızlanmıştı. Melikşah'a  menfi fikirler iletiliyor olayların kontrolden çıkması isteniyordu. Melikşah'ın vezirine gönderdiği mektup oldukça sertti. Mektupta:

"Sen benim devletimi ve memleketimi istila ettin. Evlatlarına ve damatlarına verdin. Bunlar benim adamlarıma saygı göstermiyor. Halka zulüm yapıyorlar. Sende bunları cezalandırmıyorsun. İstermisinki vezirlik divitini elinden, sarığını başından  alayım ve halkı tahakkümden kurtarayım."

Mektuptan anlaşıldığı kadarıyla durum vahimdi. Fakat oldukçada duygusal bir bakış açısını içeriyordu. Sultan bu mektubu vezire  onun baş muhalifleri eliyle göndermişti. Nizam'ül-Mülk mektubu okuyup cevap olarak:

"Devlete ortak olduğumuzu daha bilmiyormuydun? Bu vezirlik divitiyle sarık senin tacın ile öyle alakadardır ki, onları aldıktan sonra senin tacın da kalmaz, tahtın da" deme cesaretini göstermişti.

İşte bu hengamede Batınî'ler ortaya çıktı. Fakat yukarıdaki sert tartışmalara rağmen Sultan; vezirini azletmemiş onun "Siyasetname" adlı eserini takdirle karşılamış, devletin temel eserleri arasında yer etmesini sağlamıştır.

Bir tarafta Terken Hatun ve etrafındakiler, diğer tarafta vezir ve adamları ...! Derken Batınîler  fırsat kollamaya başar. Sultan Bağdat'a doğru yola çıkmış peşinden vezir yolculuğa başlamıştır. Nizam'ül-Mülk bir yerde mola verince bir Batınî fedaisi bir isteğinin olduğunu beyan ederek vezirin yanına sokulmuş, çıkardığı zehirli hançerle büyük veziri şehit etmişti.

Batınîlerin Nizam'ül-Mülk düşmanlığı iki ana merkezde toplanıyordu. Birincisi Vezir Sünni, Hanifi, Şafii çizgisinde olması, fikri sahada Batınîleri perişan etmesi, ikincisi silahlı mücadelede de onlara aman vermeyerek yok etmesiydi.

Tarih aslında Nizam'ül-Mülk'ün vezirlik hayatından günümüze aktarılacak çok önemli şeylerin olduğunu asırlar öncesinden bizlere haber veriyordu. Öneli olan okuyup, anlayıp ders çıkarmaktı.

24 Eylül 2018 /ERZURUM

 
Etiketler: , BÜYÜK, SELÇUKLU, VEZİRİ, NİZAM'ÜL-MÜLK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
353 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
510 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
241 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
374 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
293 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
408 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
309 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
622 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
499 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
555 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
531 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
410 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
985 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
613 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
342 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
465 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
672 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
464 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
685 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
438 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
646 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
1118 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
1333 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
563 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
739 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
516 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
667 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
782 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
609 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
981 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
1399 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
965 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1014 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
615 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
795 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
709 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
808 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
714 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
673 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
709 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
1020 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
854 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
858 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
791 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
1262 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
809 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
724 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
815 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
837 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
875 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
942 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
975 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
875 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
899 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
821 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
955 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1000 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
921 Okunma.
Haber Yazılımı