Yazı Detayı
31 Ağustos 2020 - Pazartesi 15:26 Bu yazı 156 kez okundu
 
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Bülbül zaten türkçe değil miydi?Bir zamanlar her kelimemizden şüphe ettik. “Öz”dü öveydi, arapçaydı, farsçaydı, yabancıydı… dedik.
Bu esasen kendimizden şüphe etmekti. Yûnus’dan, Sinan Paşa’dan, Fuzulî’den, Bâkî’den, Nabî’den, Karacoğlan’dan, Evliya Çelebi’den, Nedim’den, Galib’den, Âkif’den, Ömer Seyfeddin’den, Yahya Kemal’den… şüphe etmemiz demekti.  

Onlar bizimdi, onların kelimeleri bizim kelimelerimizdi. Fakat bundan şüphe edenler vardı. Zihin karıştırıcı bir işe giriştik. 1934’te Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi diye bir kitap hazırlandı, şüpheli kelimeler orada toplandı ve karşılıkları yazıldı. 
“Dilci”ler hâkim oldu, kelimeleri mahkeme edecekler, yabancı olanlara ölüm cezası verecekler! 

İşte “bülbül”ün “öztürkçe”leri: Böberdek, bübürdek, keleçek, ötlüğen, kujulak, sandıkaç, sandugaç, sandulaç, sanduvaç, sındıraç, sunduvaç. 

Seç beğen al! Kimimiz bübrdek diyecek, kimimiz ötlüğen, kimimiz sanduvaç!
 
Hiçbiri “bülbül” çağrışımı yapmayacak, “bülbül”ün tesirini uyandırmayacak. Bir tek bülbül denilince zihnimiz bülbül şakımaları ile dolacak. 

Diyelim ki, bülbül türkçe değil, emir buyruldu “bundan sonra bülbüle sanduvaç denilecek!” Türkçenin bu topraklardaki ilk ve en büyük şairi Yunus’a atfedilen “Bülbül kasidesi”ni ne yapacağız? 

Ötme bülbül ötme bülbül 
Derde dert katma bülbül! 

Ya onun olduğundan şüphe olmayan “Cümle şair dost bahçesi bülbülü” mısraını? Âşık Ömer’in Nedir bu feryada bahane bülbül? Yakınmasını? 

Meşhur halk türküsünü: 

Biter Kırşehir’in gülleri biter 
Şakıyıp dalında bülbüller öter 

Divan şiirini bülbülsüz mü sanıyorsunuz?  

Bülbüller öter, güller açar şâd gönül yok 
Hiç böyleliğin görmemişiz fasl-ı baharın (Şeyhülislam Yahya) 

Bülbül şiirlerinden kaç ciltlik antoloji çıkar? Bülbül kelimesi hafızalardan silinirse, bütün bu edebiyat bize yabancı olur. Hele de gül-bülbül üzerinden yürüyen edebiyatımız ne olacak? İki ayrı âlemin güzelleri birbirine âşık olabilir mi? Aşkı cinsiyet üzerinden okuyanlar duvara toslar. Bir kuş bir bitkiye âşık olsa ne yazar?, diyebilirler. Edebiyat birçok olmazı bir araya getirerek bize bir hayâl dünyası kurar. Zihnimizin sıradan işleyişini olağanüstüleştirir-gerçeküstüleştirir. Olanların edebiyatından daha güçlü bir tesir uyandırır bu. Zaten âlem aşk diyebileceğimiz bir çekimle, cezbeyle varolmuş değil midir? 

Yakına gelelim: O büyük muztaribimiz Mehmed Âkif’in “Bülbül” şaheseri ne olacak? 

Bütün dünyâya küskündüm, dün akşam pek bunalmıştım.. 
… 
-Eşin var, âşiyanın var, baharın var, ki beklerdin; 
Kıyâmetler koparmak neydi, ey bülbül, nedir derdin? 

Bu bir şiir değil, bir köklü tarih okumasıdır; bir mukavemet bilemesidir. 

Yahya Kemal’in Rindlerin Ölümü şiirini neden öldürelim? Hâfız’ı, Şiraz’ı neden unutalım?    

Hâfız’ın kabri olan bahçede bir gül varmış;   
Yeniden her gün açarmış kanayan rengiyle.   
Gece; bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış   
Eski Şîraz’ı hayal ettiren âhengiyle. 

Bülbüllü türküler, bülbüllü şarkılar…Bülbülüm altın kafeste, Bülbül taşta ne gezer, Ne feryat edersin garip bülbül, Bülbül havalanmış yüksekten uçar ve daha niceleri… 

Ya Dede’nin ferahfezası: “Dün gece ben yine bülbülleri hâmuş ettim!” Hem de Bekir Sıdkı Sezgin’den dinlerseniz, bülbüllerin nasıl susturulacağını anlarsınız.

Velhasıl: Çile bülbülüm çile! 

Diyeceksiniz ki, bülbül bülbül olarak kaldı. Tamam böylece zihin dünyamızda büyük bir gedik açılmadı. Fakat düşünce dünyamızın kelimeleri bir bir öldürüldü. Mesela, idrak “algı” yapıldı. Ne kadar büyük idraksizlik! Algıya idrak dedik de bu idraksizliğe neden algısızlık diyemedik? Birine algısız desen, tepkisi ne olur? İdraksiz dediğinde nasıl karşılık alırsın? 

Hayale imge dedik de, hayal edememek’e, hayal gibi’ye, hayal kırıklığı’na, hayal gücü’ne, hayal kurma’ya, hayal meyal’e, hayal olmak’a, hayale kapılmak’a, hayal oyununa…ne dedik? 

Ben hayalciyim, hayalperestim; imgeci miyim yani? 

Vs vs. 

 
Etiketler: “Bülbül”ün, öztürkçesi, ne?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
191 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
202 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
196 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
268 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
333 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
233 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
223 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
206 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
367 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
514 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
381 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
488 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
722 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
396 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
367 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
360 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
751 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
382 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
328 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
421 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
318 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
441 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
392 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
485 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
451 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
389 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
433 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
370 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
555 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
413 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
290 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
398 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
560 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
473 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
401 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
563 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
620 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
437 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
496 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
533 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
389 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
510 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
639 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
526 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
429 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
709 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
584 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
435 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
535 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
573 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
561 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
406 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
605 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
479 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
707 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
594 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1017 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
628 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
658 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
717 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
711 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
535 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
768 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
671 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
666 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
699 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
978 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
846 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
721 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
830 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
893 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
859 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
939 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
948 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
901 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
878 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
879 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
975 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
873 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
945 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
948 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
825 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1054 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
925 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
908 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
876 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1052 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
1966 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1029 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1098 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1006 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1313 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1190 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1074 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1847 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1362 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1334 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1811 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1440 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1238 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1252 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1209 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1529 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1293 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1214 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1230 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1229 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1278 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
1596 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1367 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1483 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1815 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1398 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1647 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1758 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2061 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2110 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1492 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1507 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1221 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1503 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1299 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1449 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1333 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1428 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1444 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1370 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1362 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1259 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1502 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1325 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1575 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1387 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2172 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1544 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1635 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1509 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1620 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1559 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1552 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1636 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1477 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1540 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1724 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1635 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1545 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1638 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1631 Okunma.
Haber Yazılımı