Yazı Detayı
31 Ağustos 2020 - Pazartesi 15:26 Bu yazı 351 kez okundu
 
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Bülbül zaten türkçe değil miydi?Bir zamanlar her kelimemizden şüphe ettik. “Öz”dü öveydi, arapçaydı, farsçaydı, yabancıydı… dedik.
Bu esasen kendimizden şüphe etmekti. Yûnus’dan, Sinan Paşa’dan, Fuzulî’den, Bâkî’den, Nabî’den, Karacoğlan’dan, Evliya Çelebi’den, Nedim’den, Galib’den, Âkif’den, Ömer Seyfeddin’den, Yahya Kemal’den… şüphe etmemiz demekti.  

Onlar bizimdi, onların kelimeleri bizim kelimelerimizdi. Fakat bundan şüphe edenler vardı. Zihin karıştırıcı bir işe giriştik. 1934’te Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi diye bir kitap hazırlandı, şüpheli kelimeler orada toplandı ve karşılıkları yazıldı. 
“Dilci”ler hâkim oldu, kelimeleri mahkeme edecekler, yabancı olanlara ölüm cezası verecekler! 

İşte “bülbül”ün “öztürkçe”leri: Böberdek, bübürdek, keleçek, ötlüğen, kujulak, sandıkaç, sandugaç, sandulaç, sanduvaç, sındıraç, sunduvaç. 

Seç beğen al! Kimimiz bübrdek diyecek, kimimiz ötlüğen, kimimiz sanduvaç!
 
Hiçbiri “bülbül” çağrışımı yapmayacak, “bülbül”ün tesirini uyandırmayacak. Bir tek bülbül denilince zihnimiz bülbül şakımaları ile dolacak. 

Diyelim ki, bülbül türkçe değil, emir buyruldu “bundan sonra bülbüle sanduvaç denilecek!” Türkçenin bu topraklardaki ilk ve en büyük şairi Yunus’a atfedilen “Bülbül kasidesi”ni ne yapacağız? 

Ötme bülbül ötme bülbül 
Derde dert katma bülbül! 

Ya onun olduğundan şüphe olmayan “Cümle şair dost bahçesi bülbülü” mısraını? Âşık Ömer’in Nedir bu feryada bahane bülbül? Yakınmasını? 

Meşhur halk türküsünü: 

Biter Kırşehir’in gülleri biter 
Şakıyıp dalında bülbüller öter 

Divan şiirini bülbülsüz mü sanıyorsunuz?  

Bülbüller öter, güller açar şâd gönül yok 
Hiç böyleliğin görmemişiz fasl-ı baharın (Şeyhülislam Yahya) 

Bülbül şiirlerinden kaç ciltlik antoloji çıkar? Bülbül kelimesi hafızalardan silinirse, bütün bu edebiyat bize yabancı olur. Hele de gül-bülbül üzerinden yürüyen edebiyatımız ne olacak? İki ayrı âlemin güzelleri birbirine âşık olabilir mi? Aşkı cinsiyet üzerinden okuyanlar duvara toslar. Bir kuş bir bitkiye âşık olsa ne yazar?, diyebilirler. Edebiyat birçok olmazı bir araya getirerek bize bir hayâl dünyası kurar. Zihnimizin sıradan işleyişini olağanüstüleştirir-gerçeküstüleştirir. Olanların edebiyatından daha güçlü bir tesir uyandırır bu. Zaten âlem aşk diyebileceğimiz bir çekimle, cezbeyle varolmuş değil midir? 

Yakına gelelim: O büyük muztaribimiz Mehmed Âkif’in “Bülbül” şaheseri ne olacak? 

Bütün dünyâya küskündüm, dün akşam pek bunalmıştım.. 
… 
-Eşin var, âşiyanın var, baharın var, ki beklerdin; 
Kıyâmetler koparmak neydi, ey bülbül, nedir derdin? 

Bu bir şiir değil, bir köklü tarih okumasıdır; bir mukavemet bilemesidir. 

Yahya Kemal’in Rindlerin Ölümü şiirini neden öldürelim? Hâfız’ı, Şiraz’ı neden unutalım?    

Hâfız’ın kabri olan bahçede bir gül varmış;   
Yeniden her gün açarmış kanayan rengiyle.   
Gece; bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış   
Eski Şîraz’ı hayal ettiren âhengiyle. 

Bülbüllü türküler, bülbüllü şarkılar…Bülbülüm altın kafeste, Bülbül taşta ne gezer, Ne feryat edersin garip bülbül, Bülbül havalanmış yüksekten uçar ve daha niceleri… 

Ya Dede’nin ferahfezası: “Dün gece ben yine bülbülleri hâmuş ettim!” Hem de Bekir Sıdkı Sezgin’den dinlerseniz, bülbüllerin nasıl susturulacağını anlarsınız.

Velhasıl: Çile bülbülüm çile! 

Diyeceksiniz ki, bülbül bülbül olarak kaldı. Tamam böylece zihin dünyamızda büyük bir gedik açılmadı. Fakat düşünce dünyamızın kelimeleri bir bir öldürüldü. Mesela, idrak “algı” yapıldı. Ne kadar büyük idraksizlik! Algıya idrak dedik de bu idraksizliğe neden algısızlık diyemedik? Birine algısız desen, tepkisi ne olur? İdraksiz dediğinde nasıl karşılık alırsın? 

Hayale imge dedik de, hayal edememek’e, hayal gibi’ye, hayal kırıklığı’na, hayal gücü’ne, hayal kurma’ya, hayal meyal’e, hayal olmak’a, hayale kapılmak’a, hayal oyununa…ne dedik? 

Ben hayalciyim, hayalperestim; imgeci miyim yani? 

Vs vs. 

 
Etiketler: “Bülbül”ün, öztürkçesi, ne?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
14 Kasım 2020
Bir kitapla karşılaşmak
690 Okunma.
03 Kasım 2020
Türkçe şiirle kurtulacak!
414 Okunma.
26 Ekim 2020
Büyük putun cilâsı dökülüyor!
322 Okunma.
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
401 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
282 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
329 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
373 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
483 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
406 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
451 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
520 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
409 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
392 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
452 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
546 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
712 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
538 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
663 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
891 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
605 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
513 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
549 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
919 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
536 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
511 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
619 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
490 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
596 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
567 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
647 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
619 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
612 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
610 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
533 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
734 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
603 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
497 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
567 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
842 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
630 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
584 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
834 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
797 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
653 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
654 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
693 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
560 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
693 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
814 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
692 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
614 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
930 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
744 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
617 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
704 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
747 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
719 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
583 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
780 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
649 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
885 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
767 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1165 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
800 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
854 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
887 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
933 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
694 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
938 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
880 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
841 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
868 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
1144 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
1052 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
892 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
982 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
1070 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
1058 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
1127 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
1099 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
1077 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
1045 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
1102 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
1148 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
1057 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
1148 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
1096 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
1067 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1217 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
1087 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
1062 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
1039 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1262 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
2138 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1183 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1252 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1180 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1479 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1356 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1230 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
2033 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1505 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1509 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
2003 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1596 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1440 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1470 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1378 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1686 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1451 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1437 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1395 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1430 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1443 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
2065 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1563 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1680 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
2011 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1735 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1885 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1900 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2232 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2284 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1641 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1663 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1386 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1692 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1587 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1642 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1506 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1598 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1633 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1533 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1557 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1424 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1712 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1512 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1749 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1571 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2332 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1731 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1834 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1672 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1775 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1726 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1706 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1863 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1659 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1740 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
2005 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1820 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1745 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1816 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1820 Okunma.
Haber Yazılımı