Yazı Detayı
04 Kasım 2018 - Pazar 14:23 Bu yazı 306 kez okundu
 
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

               AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU

 

Milli Parklar Alan Rehberi

Sultan II. Abdülhamit genç yaşta tahta çıkmış, çok çabuk meclis toplanmış, Kanun-i Esasi hazırlanmış, Osmanlı Devleti yeni yönetimine kavuşmuştu.

Ancak Meclis çalışmaya başladığı günlerde, her etnik gurup başka bir telden dem vurmaya başlamış, Rumlar, Bulgarlar, Sırplar, Arnavutlar, Araplar ve devlet içinde ki güçlü guruplar yaklaşmakta olan savaşa devleti aliyeyi sokmaya çaba göstermekteydiler.

SAVAŞ BAŞLIYOR

Aradan bir yıl geçmeden ufukta Osmanlı-Rus Savaşı belirmiş, genç padişah daha ne olduğunu anlamadan kendini savaşın içinde bulmuştu.

Eskiler bu savaşa 93 savaşı demekteydiler. Kafkaslarda, Balkanlarda kanlımı kanlı bir savaş başlamış, her geçen gün Osmanlının aleyhine işliyordu.

Savaş bir milletin topyekûn maddi ve manevi imkânlarını ortaya koyup, düşmana galip gelmesi çabasıydı. Bu çabada Ruslar sürekli kendilerini yenilerken  ne yazık ki Osmanlı ilave silah, teçhizat ve askerini yenileyemiyordu.....!.

Gazi Osman Paşa Pilevne'de mevcut kuvvetleriyle Rus ordusuna karşı  direnirken, Gazi Ahmet Muhtar Paşa Kars önlerinde başlayan ve Yahniler, Gedikler, Alacadağ, meydan muharebelerini kazanmış beşinci meydan muharebesini 15 Ekimde yapılan Akçadağ muharebesini kaybetmiş ve orduya Sarıkamış önlerinden Erzurum Aziziye Tabyalarına doğru geri çekilme emrini vermişti. Horum düzünde, Pasin Ovası'nda, Deveboynunda Rus ordusuyla savaşarak binlerce şehit vermiş ordu 4 Kasım 1877 de Aziziye Tabyalarına çekilmişti.

Kış gelmiş, kar yağmış, sıcaklık eksi 20 derecelere ulaşmış, asker aç, susuz, perişan bir halde Mecidiye, Aziziye, Hamidiye tabyalarına yerleşmişti. Asker yorgun, bakımsız, uykusuz ve perişandı.

Kars yaylalarından evini, köyünü, kasabasını bırakan muhacirler, kafileler halinde Erzurum'a gelmiş, bir taraftan iç Anadolu'ya doğru müthiş zor kış şartlarında insanlar çoluk , çocuk, genç, yaşlı ihtiyar Sivas'a doğru kar altında yürümeye başlamıştı. Görünen manzara pek fenaydı. Ancak Dadaşlar, Paşa Hanımlar Erzurum'u terk etmeye niyetleri yoktu. Şehri savunacaklardı. Düşmanla savaşmadan şehri teslim etmek yoktu.

RUSLAR ERZURUMU TESLİM EDİN DİYE HABER YOLLUYOR

Ruslar elçi yollayarak Gazi Ahmet Muhtar Paşadan şehrin savaşmadan teslimini istediler. Paşa Erzurum halkı adına gelen heyetteki Emek Bayraktar, Mutanağa, Gül Ahmet, Arap Ali'yi dinledi.

Emek Bayraktar: "Paşam Paşam duyduk ki kendini bilmez bir kaç kişi şehri terk edip Bayburt istikametine gidelim demişler... Onlar kendini bilmez bir kaç kişi...  Biz şehri savunmaya kararlıyız. 10 yılda göz nuru, el emeği, alın teriyle yaptığımız tabyalar yere serilmediği sürece, her Erzurumlunun bedeni tabya olup yere düşmediği sürece biz şehri savunacağız. Erzurum Tarihte Türk'tü, Bugün Türk'tür, Yarında Tük kalacaktır" dedi.

Paşa bunun üzerine Rus elçisine dönerek şehri savunacaklarını ve teslim etmeyeceğini söyleyerek geri göndermişti.

Kar diz boyuna ulaşmış, soğuklar bastırmış, ancak Erzurum halkı düşmana karşı birer İman abidesi olmuştu. Şehir hazırlıklıydı. Zaten geride çocuklar, genç kızlar, gelinler, dedeler ve nineler ile muhacirler vardı. Ancak hepside birer kahraman asker gibi imanlıydılar.

Yatsı ezanları okunmuş, namazlar kılınmış, kandiller söndürülmüş,  ertesi sabah kopacak fırtınaya hazırlık olsun diye şehir uykuya geçmişti.

RUSLAR ERMENİLER YARDIMIYLA GECE BASKINI YAPIYORLAR

Hani derler ya "su uyur, düşman uyumaz". İşte bu deyim gerçekleşmiş,  şehirde bulunan Ermenilerden bir kısmı yöre elbiselerini yanına alarak Sivişli köyünde karargâh kurmuş olan Rus komutana gitmiş, "Bizi sizi gece tabyalara sokarız demişlerdi".  Dediklerini yapan bu hainler giydirdikleri yöre elbiseleriyle geceleyin patika yollardan geçerek sessizce Aziziye üç tabyasındaki nöbetçilere yaklaşmış, nöbetçilerin parola nedir diye sorması üzerine parolayı bildikleri için söylemiş, böylece nöbetçileri gafil avlamışlardı. Nöbetçileri şehit eden Rus askerleri Aziziye üç tabyasının merdivenlerinden aşağı inerek uykuda uyumakta olan 1300'den fazla askeri süngüleyerek şehit etmişlerdi.

Aziziye üç tabyasının işini bitiren  Rus askerleri gece karanlıkta Aziziye iki tabyasına yönelmiş, ancak burada çarpışmalar başlayınca Aziziye bir tabyası komutanı Yarbay Bahri Bey  askerlerini uyandırıp karşı hücuma geçmiş, ancak çatışmada yaralanmış kolu şarapnel parçasının çarpmasıyla parçalanmış, bütün acısına rağmen yaralı yaralı harbe devam etmişti.

Bu arada şehre haberciler gönderilmişti.  Sabah ezanları okunmak üzere olayı duyan Ayazpaşa Cami müezzini  Abdullah Efendi olmuştu.

Abdullah Efendi davudi sesiyle ezanı okumuş, Rusların tabyalara girdiğini halka haber vererek, "Ey ümmeti Muhammed! Aziziye Tabyası'na düşman girmiş. Eli silah tutan, dinini, milletini, namusunu seven tabyalara koşsun...!" Diye bağırmaya başladı.

ERZURUM HALKI TABYALARA KOŞUYOR

Bu ses şehirde dalga dalga yayılmış, yataklarından kalkan şehir haklı bıçakla, satırla, kazmayla, kürekle, değnekle yalın ayak, başı açık Allah Allah diyerek Top dağına Askerin imdadına koşmuştu.

Mehmet Arif Beyin tasviriyle iki asker birbirine girmiş, sivil ahalide onların arasına karışmıştı. Cephe içinde savaşan hanımlar olduğu gibi "o gün Erzurum'dan bir hayli hanım savaşan askerlere çamaşır sepetleriyle ekmek, peynir, zeytin, bazıları testilerle su getiriyor ve teşvik edici bir çok da söz söylüyorlardı.

Dönemin Erzurum Valisi Kurt İsmail Paşa çektiği telgrafta Dadaşların kahramanlığını anlatırken şu ifadeleri kullanmıştı. "Erzurum ahalisinin sabi sıbyan, kadın erkek hepsi birden istihkamlara koşarak savaş ve kavga esnasında  askerlerimize su vermiş, düşmana karşılık vermek gibi hizmetlerde  bulunarak, gayret ve dayanıklıklarını gösterdikleri teşekkürle birlikte arz ederim"

Savaş meydanında at üzerinde elinde kırbaçla oradan oraya giden Rus kumandanına yerden aldığı keskin bir taşı iman kuvvetiyle fırlatıp komutanı kafadan yaralayıp yere düşüren Topal Gülizar da günün kahraman kadınları arasındaydı. Kartol Piro, Name Kadın, Fatma Abla ve daha niceleri bu destanın kahraman kadınlarıydılar.

NENEHATUN SAVAŞ MEYDANINDA

Şehrin bir başka evinde yanan bir duvar içindeki bir şömine, 17-18 yaşlarında Çeperli köyünden şehre muhacir olarak gelmiş bir gelin, kundakta bir bebek. Dışarıda Urusun tabyalar girdiğini bağıran insan sesleri.  Duvara aslı bir satır. Birden genç gelin kundaktaki çocuğunu alıp ateşin yakınana koyup bak evladım baban şehit oldu, amcan yaralandı, düşman Aziziye tabyalarına girmiş, artık benim burada durmam mümkün değildir. Unutma "Türk çocuğu babasız büyür ama , vatansız büyümez". Seni Allah'a emanet ediyorum der ve satırı aldığı gibi sokağa fırlar. Koşar koşar Aziziye'ye vardığında Güneş bütün ovayı aydınlatmış, kadınlı erkekli dadaşlar Allah Allah sesleri ile ovayı inletmektedir.

Şehrin bir başka köşesinde ise "Daha ne uyuyorsunuz Erzurumlular!... Moskof Aziziyeye  tabyasını bastı Erzurumlular! Erlerimizi kesti Erzurumlular! Namus gecesi bu Erzurumlular! Tüfek yoksa , tabanca yoksa, çifte de mi, baltada mı, satırda mı yok evinizde... Namus gecesi bu, Moskof Aziziyeyi bastı Erzurumlular! Daha mı uyuyacaksınız!... Kalkın koşun yetişin Erzurumlular!.... diye bağırıyorlardı.

Orta yaşlarda adı Umuhan olan bir kadın duvardaki çifteyi kaptığı gibi mahalledeki bir kaç kadınla Topdağı'na doğru koşmaya başladılar. Koşuyorlar koşuyorlardı. Birden Umuhan adlı kadının göğsünde şiddetli bir ağrı başladı. Artık yürüyemiyor nefesi kesiliyordu. Derken dizlerinin bağı çözüldü Topdağı'nın yamacında yere düştü. Ruhunu teslim etmişti. Ama ona bakan , aldıran hiç kimse yoktu. Koşuyorlardı.

Şehir halkı Topdağı'na iki koldan yaklaşmakta idi.Birinci kol Karskapı'dan çıkıp Aziziye Tabyası'na koşarken Kurt İsmail Paşa koşanları disiplinize etmeye çabalarken diğer bir kol Gölbaşı, Firdevsoğlu Kışlasının altından geçerek dağa tırmanıyorlardı.

Bu durumu gören Gazi Ahmet muhtar Paşa: "Aferin koca Erzurumlular. Bende sizden bunu beklerdim. Acele etmeyin; düşmana birlikte saldıracağız" derken koşanlar bu sözü dinleyecek durumda değillerdi. Kaptan Mehmet Paşa İki Tabur askerle hareket ediyor, bir an önce Aziziye yetişmek istiyordu.

YARBAY BAHRİBEYİN KAHRAMANLIĞI

Bu arada Yarbay Bahri Bey yaralanmış kolu parçalanmıştı. Bütün bu acıya rağmen düşman hücumu yönetiyor, yarasını kimselere belli etmemeye çalışıyordu. Fakat onunda bir tahammül sınırı vardı. gönderdiği haberde kendimi kaybedeceğim, acil olarak yerime bir komutan gönderin demekteydi. Tüm bunlar yaşanırken Kaptan Mehmet Paşa 'süngü tak hücum' emrini verdi.

Öyle müthiş sahneydi ki Allah Allah sesleri, kılıç şakırtıları, patlayan silah sesleri ortalığı kan gölüne dönüştürmüştü. Düşman kaçıyor sivil ve askerler kaçan düşmanı kovalıyordu.

Topdağı'nda bulunan İngiliz Levant Herald gazetesi muhabiri yaşananları anlatırken bir yerde "Kırımlı Tabyası'ndan Mecidiye Tabyasına kadar olan mesafe ateş içindedir. Bu esnada ben dahi atıma bir mahfuz vurup yarım saatte Topdağı'na vasıl oldum. Ne bakarsın Ruslar ve Türkler boğaz boğaza kavga etmekte idiler.Topdağı'nın Deve Boynuna nazır olan tarafı insan leşleriyle kaplı idi. Ahmet Muhtar Paşa'nın tabiriyle hendekler düşman leşleriyle dolmuştu. Bu arada 60 kadar Müslüman Kadın Osmanlı yaralılarını tedavi etmekte idiler".

23 Birincikanun(Aralık) 1937  tarihli Doğu Gazetesinde Yaşar Baba ile yapılan röportajda Aziziye destanını uzun uzun anlatırken savaşın bitiminde Ruslar leşlerini bırakarak kaçmışlar veya alıp götürmüşler. Bizim şehitlerimizde alanda toplanmış ve 10 Kasım sabahı kireçledik ve yine kapattık.

TABYALARDA ANIT MEZARLAR YAPTIRILIYOR

1950 sonrasında 3. Ordu komutanı Nurettin Baransel 93 harbinde defnedilen şehitlerin mezarlarının düzenlenmesini istemiş teşkil edilen heyette 3. ordu Kurmay Başkanı Korgeneral Ragıp Gümüşpala, Belediye reis vekili Cemil Bey, Müftü Solakzâde Sakıp Efendi, ve gazeteci Veysi Salman'dan oluşan heyet  Müftü Sadık Efendi nezaretinde açılarak 50 kadar hazırlanmış bez torbalar içine konulmuş olan naaşlar abidenin sağ tarafına düşen kısımda hazırlanmış olan yerlerine konulmuşlardı.

Ancak alanın farklı yerlerine defnedilen şehit mezarları unutulmuş, kar ve fırtına üzerlerini toprakla doldurmuştu. 2012 yılı haziranında alanı gezen Abdurrahman Zeynal üzerleri toprakla dolmuş olan bu mezarları yeniden gün yüzüne çıkmasına sebep olmuş Pusula Gazetesi muhabiri ve Doğan Haber Ajansı muhabirini alarak 9 Kasım 2012 yılında tabyalara giderek konuyu haber olarak kamu oyuna açıklamış,  alanın üç ayrı yerinde tespit ettiği aziz şehitlerin mezarları ilerleyen yıllar içinde yeniden çevre düzenlenmesi yapılarak şehitlikler bugünkü şekle getirilmiştir.

Yine Abdurrahman Zeynal'ın 13 Temmuz 2013 tarihinde dönemin valisi Ahmet Altıparmak'ı bilgilendirilmesiyle birlikte 9 Kasım Aziziye Tabyaları yürüyüşü başlatılmıştır.

Bu yıl yapılacak yürüyüşle altıncısı gerçekleşecek olan "Torunlar ecdadına yürüyor" yürüyüşüne tüm vatandaşlarımızı bekliyor ,saygılar sunuyoruz.

 5 Kasım 2018/ ERZURUM

                                                                                                                   Abdurrahman Zeynal

                                                                                                                    Milli Parklar Alan Kılavuzu

            

 
Etiketler: , AZİZİYE, TABYALARI,, NENE, HATUN, VE, 9, KASIM, RUHU,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
150 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
229 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
350 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
248 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
579 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
566 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
450 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
505 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
482 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
370 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
930 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
561 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
308 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
412 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
614 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
413 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
649 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
388 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
610 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
1062 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
1292 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
514 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
693 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
471 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
622 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
703 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
552 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
927 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
1349 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
927 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
944 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
583 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
750 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
650 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
741 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
652 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
617 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
654 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
953 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
807 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
808 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
734 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
1202 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
751 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
668 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
775 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
765 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
820 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
895 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
923 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
820 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
844 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
767 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
903 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
943 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
863 Okunma.
Haber Yazılımı