Yazı Detayı
04 Ocak 2020 - Cumartesi 15:32 Bu yazı 336 kez okundu
 
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Şimdi neredeyse öyle biliniyor! Elbette “kahraman”, askerlerimizle birlikte Erzurum halkıdır, buna hanımlar ve çocuklar da dâhildir…

93 Harbi’nin Erzurum cephesi yazılmamış değildir. Savaşı ve arkaplanını kendisi de Erzurumlu olan Mehmed Ârif Bey yazmıştır. Başımıza Gelenler mühim bir eserdir. Ruslarla savaş ihtimali yükselirken Mahkeme reisi Nâfiz Paşa ile birlikte biri medrese öğrencilerinden müteşekkil gönüllü iki tabur meydana getirirler ve Mehmed, Ârif Milliye Taburu’nda sağ kol ağası (kıdemli yüzbaşı) olarak fiilen görev alır. Anadolu Ordusu Başkumandanı Gazi Ahmed Muhtar Paşa Erzurum’a gelince Ârif Bey’i mühimme başkâtipliğine getirir. Yani, savaşın fiilen içinde, merkezinde olan bir şahsiyet olarak Başımıza Gelenler’i yazar.

Mehmed Ârif bu konu ile ilgili şu tesbiti yapıyor: “O gün en dikkate değer unsurlardan biri de şudur: Erzurum’dan bir hayli hanım, muharebe eden askere, çamaşır sepetiyle ekmek peynir, zeytin getiriyor; bir kısmı da testilerle su taşıyordu, teşvik edici birçok sözler de söylüyorlardı.”

1935 Yılında yayınlanan Askerî Mecmua’da, Aziziye müdafaası, bizzat katılanları ve şahidleri ile de görüşülerek yazılmıştır. Akın Aktaş’ın aktarmasıyla, sonuçta Erzurum halkından 10-15 kadın, 450-500 erkek şehid olmuştur…

Erzurum’un müdafaasını sırf kadınlar üzerinden okumak, birtakım ironilere de yol açmıştır. Dadaş’ın fıkrası: Erzurumlu mizah yoluyla kadınların Aziziye kıyamını şöyle tiye alır: Erzurumluya sorarlar “Dadaş, Erzurum hanımları Aziziye Tabyası’na hücum edip Rusları püskürtürken şehrin erkekleri neredeydi?” Cevap: “Ben nem dadaş, duyduk ki Urus celir, girdik mereğe (samanlığa), bir de duyduk ki bizim hanımlar Urus’u kovmuş, çıktık merekten!”

Erzurum’un askerlik çağındaki erkekleri zaten cephedeydi, tabyalardaydı. Erzurum hanımları onlara yiyecek götürüyordu, sözleriyle teşvik ediyorlardı. Bu defa işin rengi değişmiş, şehrin askerlik çağı dışındaki yaşlı erkekleri, kadınları ve çocuklar da işe karışmıştı. Yani bir kadın kıyamında öte, bütün varlığı ile bir şehir ayaklanması sözkonusudur. Tabiî bu ayaklanmada kadınların rolünü önemsizleştirmez. Bu kıyamı sırf kadınlar üzerinden okumak da Erzurumlulara haksızlık olur.

93 Harbi’nin iki büyük kumandanı ve kahramanı var: Batıda Plevne Müdafaası ile tarihimize şan katan Gazi Osman Paşa, bunda herkes müttefik. Ya doğuda? Doğu’da da Gazi Ahmet Muhtar Paşa var. Fakat o Osman Paşa kadar hatırlanmaz.

Ahmet Muhtar Paşa Yemen’deki yararlıklarından ötürü 32 yaşında müşir (mareşal) olan bir kumandandır. Muhtar Paşa Yemen’den sonra Bakanlarda birçok başarılar kazandı. Rus saldırısına karşı Anadolu’nun müdafaası için Anadolu Harb Ordusu kumandanlığına tayın edildi. Erzurum’a geldi, hepi topu 48 bin asker vardı. Orduyu ihtiyatlarla güçlendirdi, Ardahan’a, Kars’a saldıran Rus ordusunu durdurmak için ileri harekata girişti birçok başarılar, zaferler kazandı.

Zivin bunlardan ilkidir. Gedikler (Kızıltepe) zaferi bilhassa önemlidir. 25 Ağustos 1877 günü âni bir hücumla kazanılmıştır. Bu zafer üzerine 2. Abdülhamid Ahmed Muhtar Paşa’ya “gazi” unvanı ile bir altın kılınç, iki at ve Murassa Mecîdî nişanı vermiştir. (Muhtar Paşa’nın gaziliğinin Osman Paşa’dan önce olduğunu da hatırlatalım.) 2 Ekim 1877’de Yahniler Savaşı’nda Muhtar Paşa 34.000 kişilik kuvvetiyle 70.000 Rus askerini durdurmuştur. Yahniler Savaşı hem istihkâm hem de meydan muharebesi olarak çok önemli bir askerî harekâttır. Muhtar Paşa, Alacadağ meydan muharebesinde iki paşasının askerleri ile esir olması üzerine çekilmeye başladı. 4 Kasım’da az sayıdaki askerle Erzurum’a geldi, askerlerini Aziziye tabyalarına yerleştirdi. Bu çekilişin dahi askerlik cihetinden örnek teşkil edecek bir harekât olduğu belirtilmektedir. 8 Kasım’da Ruslar’ın Aziziye tabyalarına sızmaları ile başlayan şiddetli çarpışmada Erzurum halkının da desteği ile Rusları bozguna uğrattı ve Deveboynu’na kadar geri çekilmeye mecbur bıraktı. Aziziye müdafaası, Rus ordusunun Doğu Anadolu’daki ilerlemesini durdurdu. Gazi Ahmed Muhtar Paşa İstanbul’un müdafaası için İstanbul’a çağrıldı, 9 Ocak 1878’de İstanbul’a döndü, Dördüncü Ordu müşirliğiyle Anadolu Harp Ordusu başkumandanlığı böylece sona erdi.

Ahmet Muhtar Paşa’nın sonraki hayatında yine birçok başarısı ve önemli görevi var. Sadrazamlık da yaptı. Muhtemelen İttihatçılar tarafından Balkan Bozgunu’ndan sorumlu tutulduğundan, unutturuldu. Kendi sorumluluklarını dikkatten kaçırmak için onu sorumlu tuttular, hatta Divan-ı Harbe verdiler. 1919’da vefat ettiğinde Fatih Camii haziresine defnedilmesi, onunla ilgili oluşturulmak istenen olumsuz imajın fazla tesirli olmadığını gösterir. Fakat, İttihatçılar nezdindeki konumu olumlu olmamalıdır ki, Gazi Osman Paşa’ya gösterilen ilgi ondan esirgenmiştir.

Bütün bunları, bir hatırlatma mahiyetinde Erzurum tabyalarının düzenlenip “Nene Hatun Milli Parkı” yapılması üzerine yazdım.

Bir savaş, bir şehrin, elbette bir ülkenin savunması nasıl hatırlanmalıdır? Elbette lâyıkıyla! Nene Hatun’a hakkını vermek yetmez, bu cephenin “Gazi” başkumandanının da hakkını vermek gerekir. Bu aynı zamanda Başkumandandan başlayarak bütün ordunun şehidlerinin ve gazilerinin de hakkını teslim etmek anlamına gelir. Bir savaşta asıl kumandandan bahsedilmiyorsa bunun büyük bir eksiklik olduğu bilinmelidir.

Ahmet Muhtar Paşa, bu cephedeki savaşları Anadolu’da Rus Muharebesi isimli kitabında anlatmıştır. Yani hem kılıç hem kalem sahibidir. Sırf asker olarak değil, ilim cihetinden de önemli bir şahsiyettir. Matematik ve astronomiye dair eserleri Fransızca ve Arapçaya çevrilmiştir.

Tabyalar esaslı oluşturulan Millî Park’da Ahmet Muhtar Paşa ile ilgili hatırlatıcı bir anıt veya kitabe bulunması şarttır. Millî Parkın adının da Aziziye olarak değiştirilmesi daha hakşinas olacaktır. Bu park içinde Nene Hatun ve Erzurum halkının kahramanlıklarına dikkat çekecek unsurlar da ebette bulunmalıdır. 

 
Etiketler: Aziziye, sırf, Erzurum, hanımlarının, bir, kalkışması, mıydı?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
145 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
237 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
175 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
172 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
128 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
304 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
424 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
323 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
401 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
630 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
321 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
319 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
294 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
619 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
245 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
271 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
343 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
255 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
392 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
329 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
413 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
369 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
358 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
310 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
491 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
347 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
224 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
344 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
484 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
418 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
336 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
504 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
561 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
382 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
430 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
455 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
324 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
457 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
586 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
471 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
378 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
638 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
514 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
384 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
479 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
503 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
499 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
360 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
547 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
431 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
629 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
537 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
966 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
561 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
602 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
637 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
636 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
492 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
707 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
607 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
608 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
649 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
909 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
788 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
644 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
781 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
844 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
793 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
863 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
871 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
847 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
820 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
821 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
919 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
806 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
879 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
892 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
744 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1004 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
862 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
848 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
822 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
989 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
1890 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
972 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1044 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
947 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1252 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1137 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1019 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1791 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1307 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1284 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1756 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1380 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1181 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1185 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1160 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1488 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1221 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1154 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1182 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1159 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1218 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
1515 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1303 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1416 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1754 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1337 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1575 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1701 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
1991 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2052 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1440 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1430 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1160 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1432 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1208 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1383 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1255 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1389 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1382 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1320 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1306 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1207 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1445 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1275 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1509 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1330 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2110 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1493 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1574 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1455 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1564 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1510 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1485 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1587 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1407 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1488 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1658 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1588 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1501 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1580 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1566 Okunma.
Haber Yazılımı