Yazı Detayı
04 Ocak 2020 - Cumartesi 15:32 Bu yazı 387 kez okundu
 
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Şimdi neredeyse öyle biliniyor! Elbette “kahraman”, askerlerimizle birlikte Erzurum halkıdır, buna hanımlar ve çocuklar da dâhildir…

93 Harbi’nin Erzurum cephesi yazılmamış değildir. Savaşı ve arkaplanını kendisi de Erzurumlu olan Mehmed Ârif Bey yazmıştır. Başımıza Gelenler mühim bir eserdir. Ruslarla savaş ihtimali yükselirken Mahkeme reisi Nâfiz Paşa ile birlikte biri medrese öğrencilerinden müteşekkil gönüllü iki tabur meydana getirirler ve Mehmed, Ârif Milliye Taburu’nda sağ kol ağası (kıdemli yüzbaşı) olarak fiilen görev alır. Anadolu Ordusu Başkumandanı Gazi Ahmed Muhtar Paşa Erzurum’a gelince Ârif Bey’i mühimme başkâtipliğine getirir. Yani, savaşın fiilen içinde, merkezinde olan bir şahsiyet olarak Başımıza Gelenler’i yazar.

Mehmed Ârif bu konu ile ilgili şu tesbiti yapıyor: “O gün en dikkate değer unsurlardan biri de şudur: Erzurum’dan bir hayli hanım, muharebe eden askere, çamaşır sepetiyle ekmek peynir, zeytin getiriyor; bir kısmı da testilerle su taşıyordu, teşvik edici birçok sözler de söylüyorlardı.”

1935 Yılında yayınlanan Askerî Mecmua’da, Aziziye müdafaası, bizzat katılanları ve şahidleri ile de görüşülerek yazılmıştır. Akın Aktaş’ın aktarmasıyla, sonuçta Erzurum halkından 10-15 kadın, 450-500 erkek şehid olmuştur…

Erzurum’un müdafaasını sırf kadınlar üzerinden okumak, birtakım ironilere de yol açmıştır. Dadaş’ın fıkrası: Erzurumlu mizah yoluyla kadınların Aziziye kıyamını şöyle tiye alır: Erzurumluya sorarlar “Dadaş, Erzurum hanımları Aziziye Tabyası’na hücum edip Rusları püskürtürken şehrin erkekleri neredeydi?” Cevap: “Ben nem dadaş, duyduk ki Urus celir, girdik mereğe (samanlığa), bir de duyduk ki bizim hanımlar Urus’u kovmuş, çıktık merekten!”

Erzurum’un askerlik çağındaki erkekleri zaten cephedeydi, tabyalardaydı. Erzurum hanımları onlara yiyecek götürüyordu, sözleriyle teşvik ediyorlardı. Bu defa işin rengi değişmiş, şehrin askerlik çağı dışındaki yaşlı erkekleri, kadınları ve çocuklar da işe karışmıştı. Yani bir kadın kıyamında öte, bütün varlığı ile bir şehir ayaklanması sözkonusudur. Tabiî bu ayaklanmada kadınların rolünü önemsizleştirmez. Bu kıyamı sırf kadınlar üzerinden okumak da Erzurumlulara haksızlık olur.

93 Harbi’nin iki büyük kumandanı ve kahramanı var: Batıda Plevne Müdafaası ile tarihimize şan katan Gazi Osman Paşa, bunda herkes müttefik. Ya doğuda? Doğu’da da Gazi Ahmet Muhtar Paşa var. Fakat o Osman Paşa kadar hatırlanmaz.

Ahmet Muhtar Paşa Yemen’deki yararlıklarından ötürü 32 yaşında müşir (mareşal) olan bir kumandandır. Muhtar Paşa Yemen’den sonra Bakanlarda birçok başarılar kazandı. Rus saldırısına karşı Anadolu’nun müdafaası için Anadolu Harb Ordusu kumandanlığına tayın edildi. Erzurum’a geldi, hepi topu 48 bin asker vardı. Orduyu ihtiyatlarla güçlendirdi, Ardahan’a, Kars’a saldıran Rus ordusunu durdurmak için ileri harekata girişti birçok başarılar, zaferler kazandı.

Zivin bunlardan ilkidir. Gedikler (Kızıltepe) zaferi bilhassa önemlidir. 25 Ağustos 1877 günü âni bir hücumla kazanılmıştır. Bu zafer üzerine 2. Abdülhamid Ahmed Muhtar Paşa’ya “gazi” unvanı ile bir altın kılınç, iki at ve Murassa Mecîdî nişanı vermiştir. (Muhtar Paşa’nın gaziliğinin Osman Paşa’dan önce olduğunu da hatırlatalım.) 2 Ekim 1877’de Yahniler Savaşı’nda Muhtar Paşa 34.000 kişilik kuvvetiyle 70.000 Rus askerini durdurmuştur. Yahniler Savaşı hem istihkâm hem de meydan muharebesi olarak çok önemli bir askerî harekâttır. Muhtar Paşa, Alacadağ meydan muharebesinde iki paşasının askerleri ile esir olması üzerine çekilmeye başladı. 4 Kasım’da az sayıdaki askerle Erzurum’a geldi, askerlerini Aziziye tabyalarına yerleştirdi. Bu çekilişin dahi askerlik cihetinden örnek teşkil edecek bir harekât olduğu belirtilmektedir. 8 Kasım’da Ruslar’ın Aziziye tabyalarına sızmaları ile başlayan şiddetli çarpışmada Erzurum halkının da desteği ile Rusları bozguna uğrattı ve Deveboynu’na kadar geri çekilmeye mecbur bıraktı. Aziziye müdafaası, Rus ordusunun Doğu Anadolu’daki ilerlemesini durdurdu. Gazi Ahmed Muhtar Paşa İstanbul’un müdafaası için İstanbul’a çağrıldı, 9 Ocak 1878’de İstanbul’a döndü, Dördüncü Ordu müşirliğiyle Anadolu Harp Ordusu başkumandanlığı böylece sona erdi.

Ahmet Muhtar Paşa’nın sonraki hayatında yine birçok başarısı ve önemli görevi var. Sadrazamlık da yaptı. Muhtemelen İttihatçılar tarafından Balkan Bozgunu’ndan sorumlu tutulduğundan, unutturuldu. Kendi sorumluluklarını dikkatten kaçırmak için onu sorumlu tuttular, hatta Divan-ı Harbe verdiler. 1919’da vefat ettiğinde Fatih Camii haziresine defnedilmesi, onunla ilgili oluşturulmak istenen olumsuz imajın fazla tesirli olmadığını gösterir. Fakat, İttihatçılar nezdindeki konumu olumlu olmamalıdır ki, Gazi Osman Paşa’ya gösterilen ilgi ondan esirgenmiştir.

Bütün bunları, bir hatırlatma mahiyetinde Erzurum tabyalarının düzenlenip “Nene Hatun Milli Parkı” yapılması üzerine yazdım.

Bir savaş, bir şehrin, elbette bir ülkenin savunması nasıl hatırlanmalıdır? Elbette lâyıkıyla! Nene Hatun’a hakkını vermek yetmez, bu cephenin “Gazi” başkumandanının da hakkını vermek gerekir. Bu aynı zamanda Başkumandandan başlayarak bütün ordunun şehidlerinin ve gazilerinin de hakkını teslim etmek anlamına gelir. Bir savaşta asıl kumandandan bahsedilmiyorsa bunun büyük bir eksiklik olduğu bilinmelidir.

Ahmet Muhtar Paşa, bu cephedeki savaşları Anadolu’da Rus Muharebesi isimli kitabında anlatmıştır. Yani hem kılıç hem kalem sahibidir. Sırf asker olarak değil, ilim cihetinden de önemli bir şahsiyettir. Matematik ve astronomiye dair eserleri Fransızca ve Arapçaya çevrilmiştir.

Tabyalar esaslı oluşturulan Millî Park’da Ahmet Muhtar Paşa ile ilgili hatırlatıcı bir anıt veya kitabe bulunması şarttır. Millî Parkın adının da Aziziye olarak değiştirilmesi daha hakşinas olacaktır. Bu park içinde Nene Hatun ve Erzurum halkının kahramanlıklarına dikkat çekecek unsurlar da ebette bulunmalıdır. 

 
Etiketler: Aziziye, sırf, Erzurum, hanımlarının, bir, kalkışması, mıydı?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
31 Ağustos 2020
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
153 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
189 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
200 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
195 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
266 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
333 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
233 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
223 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
202 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
362 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
513 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
379 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
487 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
719 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
394 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
366 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
357 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
751 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
381 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
326 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
418 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
317 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
438 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
390 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
484 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
450 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
432 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
366 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
554 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
411 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
290 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
398 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
558 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
473 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
399 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
562 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
616 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
437 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
495 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
533 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
388 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
510 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
639 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
524 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
426 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
705 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
583 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
435 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
533 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
571 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
560 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
406 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
605 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
479 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
705 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
594 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1016 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
627 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
656 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
716 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
709 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
534 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
768 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
671 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
666 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
697 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
977 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
846 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
719 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
829 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
891 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
859 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
935 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
948 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
901 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
878 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
879 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
974 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
872 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
944 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
947 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
825 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1053 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
923 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
907 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
875 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1049 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
1964 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1028 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1098 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1005 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1311 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1190 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1073 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1847 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1362 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1333 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1810 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1436 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1238 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1251 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1207 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1527 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1292 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1214 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1227 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1229 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1277 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
1594 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1367 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1480 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1814 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1396 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1644 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1756 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2061 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2109 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1492 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1505 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1217 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1500 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1295 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1446 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1333 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1427 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1442 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1369 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1357 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1258 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1501 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1325 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1573 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1386 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2169 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1544 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1634 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1506 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1618 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1559 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1549 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1636 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1474 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1538 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1723 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1633 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1542 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1635 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1628 Okunma.
Haber Yazılımı